Nhân quyền, thực tế và ước vọng!

Ngoại trưởng Hoa Kỳ, Mike Pompeo,  đã đến thăm Việt Nam trong 2 ngày, từ 8 đến 10/7 vừa qua. Ông Pompeo, nguyên Giám đốc Cơ quan Tình báo Trung Ương CIA  nhậm chức thay ông Rex Tillerson hồi tháng 4 vừa qua.

Nhìn lại tiến trình tái lâp bang giao giữa Hoa Kỳ và CSVN, sau khi “Tổng thống Mỹ Bill Clinton và Thủ tướng CSVN Võ Văn Kiệt tuyên bố bình thường hóa quan hệ ngoại giao giữa hai nước, gác lại quá khứ và mở ra một chương mới trong lịch sử hai nước” vào ngày 11/7/1995  cho tới năm 2013, Việt Nam và Hoa Kỳ mới chính thức thiết lập quan hệ Đối tác toàn diện. Mối quan hệ này dựa trên các nguyên tắc “tôn trọng Hiến chương Liên hợp quốc, luật pháp quốc tế, tôn trọng thể chế chính trị, độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nhau” và được coi là giúp “tạo ra khuôn khổ mới cho quan hệ hợp tác giữa hai nước trong các lĩnh vực  chính trị-ngoại giao, kinh tế-thương mại, khoa học-công nghệ, giáo dục-đào tạo, môi trường và y tế, hợp tác nhân đạo – giải quyết hậu quả chiến tranh, quốc phòng-an ninh, bảo vệ và thúc đẩy quyền con người, và văn hóa-thể thao-du lịch”.

Sau khi bình thường hóa quan hệ, hai bên đã thiết lập và duy trì mối quan hệ chính trị-ngoại giao tích cực. Nguyên thủ và các nhà lãnh đạo cao cấp của CSVN và Hoa Kỳ đã có 6 chuyến thăm chính thức tới thủ đô của nhau.  Các Tổng thống Mỹ Bill Clinton, George W. Bush, Barack Obama và Donald Trump đã chính thức thăm Việt Nam vào các năm 2000, 2006, 2016 và 2017; ngược lại các viên chức đứng đầu nhà nước CSVN như Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết, Thủ tướng Phan Văn Khải, Nguyễn Tấn Dũng và Nguyễn Xuân Phúc đã sang thăm chính thức Hoa Kỳ vào những năm 2005, 2007, 2008 và 2017. (Riêng chuyến đi của Nguyễn Phú Trọng, Tổng bí thư đảng CSVN ngày 6/7/2015 không được tính là một chuyến  thăm viếng chính thức của 1 lãnh đạo Nhà nước hay chính phủ).

Trong suốt thời gian từ khi Hà Nội và Hoa Thịnh Đốn bắt đầu tính đến chuyện bình thường hóa quan hệ  cho tới hôm nay,  vấn đề  nhân quyền của người dân Việt vẫn là lĩnh vực được người Việt –cả trong nước lẫn hải ngoại- và các định chế quốc tế chú ý nhất. Vì thế trong tất cả các chuyến thăm viếng qua lại –hay các chuyến đi của Ngoại trưởng Hoa Kỳ, người được coi là đại diện về chính sách đối ngoại của Mỹ- chuyện vấn đề nhân quyền có nằm trong nghị trình thảo luận hay không là điều luôn được lưu tâm.

Chuyến đi Việt Nam đầu tiên của (tân) Ngoại trưởng Mỹ Pompeo dĩ nhiên cũng được chú ý như vậy.

*

Ngoại trưởng Mỹ nói gì với CSVN?

Trong một thông báo có nội dung gần tương đồng của 2 Bộ Ngoại giao, Mỹ và CSVN, chuyến đi Việt Nam đầu tiên của Ngoại trưởng Mike Pompeo nhằm “thúc đẩy quan hệ đối tác toàn diện Việt- Mỹ, nhất là trong các lĩnh vực chính trị- ngoại giao, kinh tế-thương mại- đầu tư, quốc phòng an ninh và khắc phục hậu quả chiến tranh”.

Theo bản tin của hãng Reuters, trích dẫn các thông cáo báo chí của cả 2 phía Hoa Kỳ và CSVN thì ngay sau khi đặt chân đến Hà Nội, Ngoại trưởng Mỹ đã đến chào Chủ tịch nhà nước Trần Đại Quang Tổng bí thư  đảng CSVN Nguyễn Phú Trọng trước khi gặp Thủ tướng CSVN Nguyễn Xuân Phúc và Phó Thủ tướng, Ngoại trưởng Phạm Bình Minh.

Thế nhưng một trong các thông điệp đầu tiên của người đứng đầu Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ là khuyến khích CS Bắc Hàn hãy đi theo “tấm gương” Việt Nam.

Theo Reuters, phát biểu tại cuộc gặp gỡ với giới doanh nhân trong nước và ngoại quốc đầu tư tại VN, Ngoại trưởng Pompeo  hy vọng “một ngày nào đó, Hoa Kỳ có thể đạt được mức độ hợp tác với Bắc Hàn  như mối hợp tác tốt đẹp đang càng ngày càng phát triển của Mỹ với Việt Nam, nhà nước vốn là một cựu thù của Hoa Kỳ.

Ngoại trưởng Mỹ cũng nhắc lại quan điểm của Tổng thống Donald Trump, là Bình Nhưỡng nên đi theo con đường của Hà Nội, hãy bình thường hóa quan hệ với Hoa Thịnh Đốn để đưa xã hội Bắc Hàn nhanh chóng phát triển kinh tế. Tuy nhiên muốn làm được như vậy, lãnh tụ CS Bắc Hàn Kim Jong Un cần phải nắm lấy cơ hội đang có.

Các nhà quan sát quen thuộc với quan hệ Mỹ Việt cho rằng nội dung chủ yếu của chuyến công du này của ông Pompeo  là vấn đề phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên và các nhu cầu hợp tác song phương Mỹ – Việt, sau chuyến đến Hoa Thịnh Đốn mới hồi cuối tháng trước của Phó Thủ tướng CSVN Vương Đình Huệ.

Trước khi ông Pompeo đến Việt Nam, công luận tại Mỹ -nhất là trong cộng đồng người Việt- đã có nhiều ý kiến kêu gọi Ngoại trưởng Mike Pompeo đặt vấn đề CSVN đàn áp, bắt bớ và giam giữ các tù nhân lương tâm và những người dân chỉ thực thi quyền làm người, nói lên những ước muốn chính đáng trong ôn hòa. Đồng thời, thân nhân, gia đình, bạn bè của Will Nguyễn, công dân Mỹ gốc Việt bị Công an CSVN đánh đập ngay trên đường phố khi anh tham dự cuộc biểu tình đông đảo tại Sài Gòn ngày 10/6/2018 vừa qua (phản đối dự luật lập 3 đặc khu kinh tế) và bị giam giữ từ đó tới nay, đã kêu gọi và  tạo áp lực yêu cầu Ngoại trưởng Mỹ phải can thiệp trực tiếp với CSVN để trả tự do cho Will Nguyễn.

Theo phát ngôn viên bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ thì Ngoại trưởng Mike Pompeo khi gặp các viên chức cao cấp CSVN ngày 09/7/2018 đã đề cập đến trường hợp Will Nguyen

Bản thông cáo của phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ Heather Nauert cho biết “Ngoại trưởng Pompeo đã nêu ra trường hợp của William Nguyen và khuyến khích nhanh chóng giải quyết vụ này”.

Khi loan tin này, Reuters trích dẫn lại bản tin của Thông tấn xã CSVN, nói Will Nguyen đã “tham gia tụ tập gây bất ổn tại thành phố HCM, bị ghi hình đang cổ vũ người biểu tình leo qua các rào chắn” và nhắc lại lời khẳng định của nhà cầm quyền CSVN rằng “không hề sử dụng bạo lực đối với Will Nguyen, và cho phép các viên chức lãnh sự Mỹ đến thăm người này trong trại giam” dù rất nhiều hình ảnh và video lan truyền trên mạng cho thấy “rõ ràng Will Nguyễn bị nhiều nhân viên an ninh thường phục đánh đập tàn bạo, bị thương ở đầu đổ máu và bị nắm chân kéo lê trên đường phố”. Sau đó, CSVN đã cho chiếu đoạn video quay cảnh Will Nguyễn ngồi trong trụ sở Công an đọc lời “thú nhận đã có hành vi gây bất ổn nơi công cộng, ý thức đó là điều vi phạm pháp luật VN và hứa sẽ không tái phạm nữa”.

Ngoài ra lời tuyên bố hôm 9/7 của nữ phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, về các chủ đề chính thảo luận trong chuyến thăm Việt Nam hai ngày của ông Pompeo hoàn toàn không thấy nhắc tới “nhân quyền.”

Tuy trong hơn một thập niên trở lại đây, CSVN và Hoa Kỳ đã có nhiều cuộc đối thoại về  nhân quyền, nhưng hai bên vẫn không giảm được nhiều khác biệt về quan điểm và nhân quyền vẫn là chủ đề hết sức  gai góc trong quan hệ hai nước. Trong khi các báo cáo nhân quyền thường niên của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ vẫn thường xuyên đánh giá “Việt Nam không có tự do về chính trị, nhiều lĩnh vực thuộc nhân quyền  ở Việt Nam không được tôn trọng” thì ngược lại, Hà Nội luôn luôn bác bỏ những phúc trình của Hoa Kỳ và luôn yêu cầu phía  Mỹ cần phải “có đánh giá khách quan” cũng như “không can thiệp vào công việc nội bộ” của Việt Nam.

Ra vẻ, nội dung chính thảo luận của ông Pompeo với CSVN nặng về mặt quan hệ thương mại, kinh tế.

*

Thực tế quan hệ Mỹ – CSVN

Cho đến năm 2009, thương mại hai chiều Việt – Mỹ đã đạt tới 15,6 tỷ USD (tăng hơn 30 lần so với năm 1995). Mỹ trở thành thị trường xuất cảng lớn nhất của Việt Nam, là nhà đầu tư lớn thứ nhì vào Việt Nam với số vốn lên tới 9,8 tỷ USD, chiếm 25% tổng số FDI vào Việt Nam. Khi Hoa Kỳ chính thức dỡ bỏ cấm vận năm 2011 và khi mối quan hệ đối tác toàn diện được thiết lập thì giao thương nhanh chóng gia tăng hơn nữa. Trong năm 2017, theo Tổng cục Hải quan CSVN thì “Việt Nam xuất cảng lượng hàng hóa trị giá 41,6 tỷ Mỹ kim sang thị trường Mỹ, tăng 8,2% so với cùng thời kỳ của năm 2016.  Mức xuất cảng  sang Mỹ chiếm khoảng 20% tổng kim ngạch xuất cảng của cả nước. Ngược lại, lượng hàng hóa nhập cảng từ Mỹ chỉ đạt 9,2 tỷ Mỹ kim, tăng 5,8% so với cùng thời kỳ. Hoa Kỳ đã trở thành thị trường lớn nhất mà Việt Nam xuất siêu trong năm 2017, đạt 32,4 tỷ Mỹ kim”.

Còn theo dữ kiện thống kê của UNComtrade (Cơ sở Thống kê dữ liệu thương mại LHQ), tổng kim ngạch nhập cảng của Mỹ năm 2016 là 2.450 tỷ Mỹ kim, và Việt Nam đứng thứ 12 trong số các thị trường xuất cảng sang Mỹ, chiếm tỷ lệ 1,9% trong tổng kim ngạch nhập cảng hàng hóa của Mỹ.

Còn theo Hiệp hội Doanh nghiệp Mỹ tại Việt Nam (AmCham) thì dự báo Kim ngạch thương mại Việt – Mỹ có thể đạt 80 tỷ Mỹ kim vào năm 2020.

Khi hoàn toàn không có tin tức cụ thể -và khả tín- nào về nội dung các cuộc nói chuyện giữa Ngoại trưởng Mỹ tại Hà Nội với TT Nguyễn Xuân Phúc và NT Phạm Bình Minh, giới quan sát chỉ có thể phỏng đoán, qua lời nhắn nhủ CS Bắc Hàn mà ông Pompeo phát biểu tại cuộc họp với Phòng Thương Mại Việt Mỹ (AmCham), quan điểm của chính phú Hoa Kỳ đối với CSVN là “hợp tác – và không đối đầu” và đó là bằng chứng cho thấy “khi một quốc gia quyết định tạo ra một tương lai tươi sáng bên cạnh Hoa Kỳ thì nước Mỹ giữ những cam kết ấy” với kết quả là “ sự thịnh vượng trước kia không thể tưởng tượng nổi của Việt Nam và tương quan Việt – Mỹ ngày nay”.

*

Chuyện nhân quyền đi về đâu?

Trên trang fb cá nhân của Đại sứ Kritenbrink đăng vào khoảng 9h30 tối ngày 8/7, giờ Hà Nội, sau khi Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo gặp gỡ nhiều đại diện doanh nghiệp tại một khách sạn ở Hà Nội, trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức của ông, status mở đầu bằng tiếng Việt viết “Tại buổi gặp gỡ các doanh nhân, Ngoại trưởng Pompeo đã khẳng định rằng: ‘Hoa Kỳ sẽ tiếp tục nỗ lực vì một Việt Nam hùng mạnh, thịnh vượng và độc lập, một quốc gia tham gia thương mại công bằng và đối ứng… Một khu vực Ấn Độ -Thái Bình Dương tự do và rộng mở mang tính sống còn cho sự tăng trưởng thương mại liên tục giữa hai nước chúng ta.’”. Thế nhưng ngay dưới câu tiếng Việt là phần lời bằng tiếng Anh có thêm những từ ngữ khác, cho thấy, “câu nguyên bản tiếng Anh đã được (hay bị) dịch thiếu.

Một bài trên trang Facebook chính thức của Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam mà có sự bất nhất (giữa tiếng Anh và tiếng Việt)  về nội dung nói đến nhân quyền và pháp quyền không thể không làm người Việt trong và ngòai nước hết sức lưu tâm.

Anh Nguyễn Anh Tuấn (một trí thức trẻ trong nước, nhà hoạt động rất tích cực và thẳng thắn vì nhân quyền và xã hội dân sự được rất nhiều người biết và quý mến) là người lên tiếng góp ý đầu tiên. Theo Nguyễn Anh Tuấn thì không phải chính Đại sứ Kritenbrink viết phần tiếng Việt (và có thể cả tiếng Anh) mà việc đăng tải phát biểu trên Facebook của ông là do nhân viên tại Sứ quán Mỹ thực hiện.

Nếu phải dịch chính xác cho phần tiếng Việt hoàn toàn tương ứng với phần tiếng Anh, thì phải là “vì một Việt Nam hùng mạnh, thịnh vượng và độc lập, một quốc gia tham gia thương mại công bằng và đối ứng, đóng góp cho an ninh toàn cầu, và tôn trọng nhân quyền, pháp trị …”

Tiếp theo đó, liên tục cả ngày 9/7, ngay trên trang fb của ĐS Mỹ tại Việt Nam –cũng như trên không gian mạng, qua đủ các thể loại mạng xã hội (facebook, twitter, minds vv) đã có vô số lời bình luận, diễn dịch và nghi vấn (bằng cả tiếng Việt lẫn tiếng Anh) về chuyện bất nhất này. cho đại sứ Mỹ về sự không nhất.

Nhiều người chua chat than “Đến trang Facebook của “ngài” Đại sứ mà cũng phải tự kiểm duyệt”.

Một số người khác liên kết sự vụ này với Luật An ninh Mạng mà CSVN  vừa thông qua đã bị người dân Việt Nam –và cả công luận quốc tế – phản đối và chỉ trích.

Như thế  phải giải thích thế nào để có thể bác bỏ ý nghĩ của người đọc cho rằng “đến cả Đại sứ quán Hoa Kỳ mà cũng “sợ” Luật An ninh Mạng của CSVN đến nỗi phải dịch thiếu những lời đề cập đến nhân quyền”?

Nhiều người đặt nghi vấn về những nhân viên người Việt (tức nhân viên tuyển mộ từ quốc gia sở tại) làm việc trong Tòa Đại sứ Hoa Kỳ “Bộ có Việt Cộng trong sứ quán tham gia bộ phận PR [public relations – quan hệ công chúng] hay sao mà cứ thấy chữ human rights [nhân quyền], the rule of law [pháp trị ]… là cắt, không dịch?!”.

Rõ ràng, những nhân viên người Việt đó nếu cố nhìn một cách “bao dung” thì “ở mức độ nhẹ, họ đã không làm tốt công việc được trả lương. Nhưng ở mức độ nghiêm trọng thì Tòa Đại sứ Mỹ cần phải có phản ứng vì những kẻ đó đang thi hành chỉ thị của đảng và nhà nước CSVN ngay bên trong sứ quán Mỹ”,

Sang ngày 9/7, Tòa Đại sứ Hoa Kỳ tại VN đã trả lời về điều họ gọi là “lỗi dịch thuật” của một bài trên Facebook của Đại sứ Kritenbrink, 9/7

Khi gửi email trả lời đài phát thanh VOA, văn phòng báo chí của Đại sứ quán Mỹ cũng đưa đường link đến bài phát biểu bằng tiếng Anh của Ngoại trưởng Pompeo, được đăng trên cả hai trang web của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ và phái bộ ngoại giao Mỹ ở Việt Nam, theo đó thì  “trong phần cuối bài phát biểu này, ông Pompeo chỉ nói: “Chúng tôi cam kết tiếp tục làm việc vì một nước Việt Nam vững mạnh, thịnh vượng và độc lập, một quốc gia tham gia vào thương mại công bằng và đối ứng”.

Một câu trả lời tương tự như những gì gửi đến VOA cũng được đăng vào phần bình luận bên dưới bài gây tranh cãi của Đại sứ Kritenbrink vào sáng 9/7, giờ Hà Nội, và đáng kể là đoan văn (tiếng Anh) nói về “đóng góp cho an ninh toàn cầu, và tôn trọng nhân quyền, pháp quyền” cũng bị xóa bỏ.

Điều đó đã làm nảy sinh những câu hỏi mới và những ý kiến gay gắt hơn.

Nhiều người đã “thất vọng” nếu đích thân Đại sứ Kritenbrink tự sửa bài. Có người dùng những từ ngữ chỉ trích nặng nề như “hèn” và hỏi “tại sao ĐS Mỹ hay nhân viên của ông ta đã xóa cả từ Anh ngữ  “human rights” và “the rule of law” ra khỏi phần tiếng Anh liên quan đến bài phát biểu của Ngoại trưởng Pompeo, phải chăng khi “sống cùng những người cộng sản” đến cả những “người ngay thẳng” cũng trở thành những “kẻ nói dối”?

Cuối cùng, khoảng 1g chiều ngày 10/7, Đại sứ Kritenbrink đã đăng một bài mới trên Facebook bằng cả tiếng Việt và tiếng Anh mang nội dung: “Thật vinh dự khi tiếp đón Ngoại trưởng Pompeo tại Hà Nội vào tuần này! Ông đã thể hiện cam kết của Hoa Kỳ đối với sự phát triển của một nước Việt Nam hùng mạnh, thịnh vượng và độc lập, có đóng góp cho an ninh quốc tế, tham gia vào thương mại tự do, công bằng, có đi có lại, và tôn trọng nhân quyền và pháp quyền. Ngoại trưởng Pompeo, chúng tôi mong đón tiếp ông trở lại Việt Nam!”

Đáng tiếc, khi chén nước đã bị đổ, thì cố vớt lại cũng không thể nào đầy!

Phạm Thạch Hồng

 

Be the first to comment

Leave a Reply