Anh Ngữ trong thời đại toàn cầu hóa

Trong nhiều màn quảng cáo trên đài truyền hình cho Giải Túc Cầu Thế Giới sẽ khai mạc tại Nga vào ngày 12 tháng Sáu tới đây, người ta thường thấy câu “We all speak Football”. Nếu thế câu này bằng “We all speak English” (Tất cả chúng ta đều nói tiếng Anh) thì cũng chẳng sai chút nào. Ngày nay Anh ngữ là ngôn ngữ được sử dụng nhiều nhất thế giới.

Nhưng điều đáng ngạc nhiên hơn cả là nếu hỏi nước nào có nhiều người nói tiếng Anh nhất hay có nhiều người học Anh ngữ nhất, câu trả lời sẽ là:Trung Cộng!

Theo một cuộc nghiên cứu được nhà xuất bản Cambridge University Press cho công bố, hiện có trên 350 triệu người dân Trung Cộng có ít hay nhiều kiến thức về Anh ngữ. Còn riêng tại Ấn Độ, con số này cũng lên đến cả trăm triệu.

Tại Trung Cộng, có lẽ có nhiều người nói tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai hơn số người Mỹ sử dụng nó như tiếng mẹ đẻ. Tại Hoa Kỳ, có khoảng một phần năm dân số sử dụng một ngôn ngữ khác với Anh ngữ.

Nhưng hiện nay vấn đề đang được đặt ra cho Anh ngữ là: ngôn ngữ này có còn là tiếng nói được ưa chuộng nhất thế giới nữa không? Theo tổ chức Diễn đàn Kinh tế Thế giới, hiện có khoảng 1.5 tỷ người trên thế giới đang sử dụng Anh ngữ. Nhưng trong số này không có tới 400 triệu sử dụng nó như ngôn ngữ chính của họ.

Dĩ nhiên, không chỉ có một thứ Anh ngữ thuần nhất. Ngay cả tại Anh. Tại thành phố cảng Portsmouth chẳng hạn, người dân vẫn còn sử dụng thổ ngữ “Pompey” riêng của họ.

Anh ngữ hiện vẫn còn là ngôn ngữ được ưa chuộng và sử dụng nhiều nhất, nhất là khi 2 người đối thoại không nói cùng một ngôn ngữ. Hãy thử tưởng tượng một cuộc nói chuyện giữa một người Trung Hoa không biết tiếng Pháp và một người Pháp không biết tiếng Trung Hoa. Nếu có một thứ tiếng chung mà họ có thể sử dụng để giao thiệp với nhau thì tiếng đó thường là Anh ngữ.

Cách đây 5 năm, đó là hoạt cảnh thường xảy ra. Nhưng nay thì không. Nhờ những tiến bộ của việc dịch thuật bằng máy điện toán  và kỹ thuật nhận diện tiếng nói, hai bên có thể giao dịch với nhau bằng tiếng mẹ đẻ của mình mà vẫn nghe và hiểu được người đối diện của mình.

Như vậy, Anh ngữ ngày càng không còn là ngôn ngữ toàn cầu nữa. Gặp một bản văn Anh ngữ trên máy vi tính, chỉ cần ấn nút để chuyển ngữ, người ta đã có thể đọc được bằng một thứ tiếng khác. Nếu máy vi tính có thể làm được công việc chuyển ngữ, vậy thì cần gì phải nhọc công để học Anh ngữ nữa?

Hiện tại nếu bạn muốn giao dịch làm ăn trên quy mô thế giới hay chơi các trò chơi điện tử mới nhất hoặc nghe những bản nhạc kích động mới nhất…có thể bạn sẽ gặp khó khăn nếu bạn không nói được Anh ngữ. Nhưng mọi sự đã thay đổi và thay đổi nhanh chóng.

Tại trường Đại học Stanford, Tiểu bang California, Hoa Kỳ, Giáo sư Wonkyum Lee, một chuyên gia điện toán hiện đang giúp phát triển kỹ thuật phiên dịch và nhận diện tiếng nói. Kỹ thuật này tiến bộ đến độ khi nói chuyện điện thoại với một trung tâm giao dịch, bạn sẽ không biết mình đang nói chuyện với một người thật hay với một máy điện toán.

Christoper Manning, một giáo sư về ngữ học và điện toán cũng thuộc Đại học Stanford, tin rằng trong tương lai việc dịch thuật trên máy điện toán nếu không tốt hơn thì chí ít cũng bằng việc thông ngôn của người thật.

Nhưng đây không chỉ là thách đố duy nhất mà Anh ngữ đang phải đối diện. Bởi vì ngày càng  có  nhiều người nói tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai hay thứ  ba của họ, cho nên Anh ngữ cũng ngày càng bị pha trộn với ngôn ngữ địa phương. Chỉ riêng tại Ấn Độ, ngoài  giọng nói đặc trưng của mỗi miền, người ta còn nghe nhiều thứ Anh ngữ pha trộn với tiếng địa phương như Hinglish, Benglish và Tanglish. Bên Phi Luật Tân cũng vậy, người dân vẫn thích nói thứ tiêng Anh mà họ gọi là Taglish. Đây là thứ Anh ngữ được pha trộn với ngôn ngữ chính của người Phi  là Tagalog.  Ngay cả tại Hoa Kỳ, nhiều người Mỹ gốc Châu Mỹ La Tinh, khi nói tiếng Anh cũng pha trộn nó với ngôn ngữ của cha ông họ. Họ gọi thứ ngôn ngữ được pha trộn với tiếng Tây Ban Nha ấy là Spanglish.

Ngôn ngữ không chỉ là một phương tiện để thông tin và truyền đạt. Nó còn là thể hiện của bản sắc của con người. Ngôn ngữ nói lên ý thức về bản sắc của mỗi người. Thi sĩ Josiah Luis Alderete, vốn sinh trưởng  tại Thành phố San Francisco, Tiểu bang California, thích làm thơ bằng tiếng Spanglish. Ông gọi đây là ngôn ngữ của phản kháng. Theo ông,  đây là cách thế người Mỹ gốc Tây Ban Nha bày tỏ sự gắn bó và niềm kiêu hãnh của họ đối với di sản văn hóa của họ, ngay cả khi họ sinh trưởng và lớn lên tại Hiệp chủng quốc Hoa Kỳ.

Sở dĩ Anh ngữ đã “thống trị” thế giới là nhờ hai cường quốc mạnh nhất thế giới là Hoa Kỳ và Anh Quốc. Ở khởi đầu, Anh ngữ chỉ là một thổ ngữ được nói nhiều tại miền tây Đức. Từ giữa thế kỷ thứ 5 đến thế kỷ thứ 7 sau Công nguyện, thổ ngữ này được người Anglo Saxon mang theo khi đi định cư tại Anh. Vào thế kỷ thứ 8 và thứ 9, một phần lãnh thổ Anh bị người Bắc Âu và người Norman từ Pháp chinh phục. Được pha trộn với thổ ngữ của những giống dân này, ngữ vựng và văn phạm Anh ngữ  đã trở nên phong phú hơn. Nhưng phải đợi đến khoảng năm 1500, Anh ngữ được văn hào William Shakespeare sử dụng mới được trau chuốt hơn, nhờ vay mượn từ tiếng La Tinh và cổ ngữ Hy Lạp cũng như nhiều ngôn ngữ Âu Châu khác như tiếng Pháp, tiếng Đức và tiếng Hòa Lan. Cách phát âm cũng chịu nhiều thay đổi trong thời kỳ này. Nhưng phải đợi sang thế kỷ 17 Anh ngữ mới thực sư thay da đổi thịt để trở thành Anh ngữ hiện đại như ngày nay. Đây là thứ Anh ngữ đã được Đế quốc Anh xuất cảng sang các nước thuộc địa và trở thành ngôn ngữ chính tại Anh và Ái Nhĩ Lan, Hoa Kỳ và Gia Nã Đại, Úc Đại Lợi, Tân Tây Lan và nhiều nước cựu thuộc địa khác. Với thế lực của Hoa Kỳ, Anh ngữ đã trở thành ngôn ngữ được sử dụng nhiều nhất trên thế giới trong hậu bán Thế kỷ 20. Ngay tại Âu Châu là nơi trước đây Pháp ngữ và La Tinh được xem như ngôn ngữ ngoại giao và kinh doanh, nay đành phải nhường ngôi lại cho Anh ngữ. Ngoài ảnh hưởng của Anh quốc và Hoa Kỳ, các nhà truyền giáo Anh thoại của các Giáo hội Kitô cũng góp phần rất lớn trong việc quảng bá Anh ngữ. Ngày nay, thế giới toàn cầu hóa lại càng làm cho chỗ đứng ưu biệt của Anh ngữ ngày càng nổi bật hơn.

Nhưng nay, nhất là với sự vươn lên của Trung Cộng như đệ nhị  siêu cường kinh tế, địa vị thống trị của Anh ngữ xem ra ngày càng bị lung lay.

Nếu bạn là một người trẻ sinh ra và lớn lên tại vùng Hạ Sahara, bên Phi Châu, có lẽ bạn nên học tiếng Quan Thoại và tìm việc làm tại Trung Cộng hơn là bám vào Anh ngữ chỉ mới ở trình độ trung học và hy vọng tìm được việc làm ở Hoa Kỳ hay Anh Quốc.

Ngay cả tại Hoa Kỳ, học tiếng Quan Thoại hiện cũng đang là thời thượng. Năm 2015, theo thống kê, con số học sinh trung học học tiếng Trung Hoa đã tăng gấp đôi trong vòng 2 năm. Ở cấp đại học, trong thập niên vừa qua, số sinh viên học tiếng Trung Hoa cũng đã tăng gấp đôi.

Tuy nhiên, tại Uganda, Phi Châu, mọi môn học trong tất cả các trường trung học đều phải được dạy bằng Anh Ngữ và một số phụ huynh dạy Anh ngữ cho con cái họ như tiếng mẹ đẻ của chúng. Trong một cuộc nghiên cứu do Cơ quan Ngữ học Thế Giới thực hiện,  Uganda được xếp vào hạng nhất trong các nước nói tiếng Anh hay nhất tại Phi Châu. Sau Uganda là các nước Nam Phi, Nigeria, Kenya và Namibia. Mặc dù nói tiếng Anh theo giọng đặc trưng của họ, người dân Nigeria được xem là những người nói tiếng Anh chuẩn nhất nếu xét về văn phạm và cách đặt câu. Tổng cộng tại Phi Châu. Lục địa Phi Châu có tất cả 54 quốc gia, trong số này có 24 nước nói tiếng Anh. Một số nước cựu thuộc địa của Pháp cũng muốn chuyển sang Anh ngữ. Như trường hợp Rwanda chẳng hạn: trong một cuộc thi hoa hậu thế giới, hoa hậu nước này đã phải vất vả để nói tiếng Anh; đây là lý do khiến nước này quyết định chuyển từ Pháp thoại sang Anh thoại.

Không riêng Phi Châu, tại nhiều vùng khác trên thế giới, Anh ngữ vẫn còn được xem như một thứ “hộ chiếu” dẫn đến thành công. Việt Nam không là một ngoại lệ. Người Việt trong nước hiện nay rất “sính” tiếng Anh. Thời Pháp thuộc, nhiều người Việt ,trong khi nói chuyện, tuy chưa bao giờ học tiếng Pháp, vẫn thích đệm vài câu, vài chữ tiếng Pháp vào tiếng Việt. Ngày nay cũng vậy, trong văn từ hay trong đàm thoại, nhiều người cũng thích “xổ” tiếng Anh, mặc dù có thể không nắm vững ý nghĩa của những chữ ấy. Nói chung, người Việt trong nước hiện đua nhau học Anh ngữ. Các trung tâm dạy Anh ngữ mọc lên như nấm. Học tiếng Anh không chỉ để chuẩn bị xuất ngoại, đi du học, tìm việc làm ở nước ngoài, nhiều người học để giao dịch và làm ăn ngay trong nước. Như báo Thanh niên đã có lần ghi nhận: “Có những người chưa từng được học qua bất kỳ trường lớp ngoại ngữ nào, cũng chưa từng đi nước ngoài. Vậy mà họ vẫn có thể tiếp và “bắn” tiếng Anh “như gió”. Có thể bạn không tin, nhưng đó là câu chuyện  “mưu sinh” có thật của những chú xe ôm, nhưng tiểu thương hay thậm chí chỉ là những người bán hàng rong quanh khu chợ Bến Thành.” Theo báo Thanh niên, tại Chợ Bến Thành vào một ngày cuối tuần, cảnh tượng đầu tiên đập vào mắt là lượng khách nước ngoài đông đến…nghẹt thở. Từ hàng quần áo, giày dép cho đến hàng quà lưu niệm, khu hàng ẩm thực…đâu đâu cũng thấy khách Tây nhiều hơn khách ta. Do đó, cần phải biết “chút” tiếng Anh để giao dịch với người ngoại quốc. Một bà chủ tiệm quần áo giải thích rằng nói tiếng Anh là chuyện bình thường của người buôn bán. Theo bà, buôn bán với khách đa quốc tịch thì người bán cũng phải lận lưng vài ngôn ngữ làm vốn. Nhiều người còn biết cả tiếng Thái, tiếng Pháp, tiếng Hàn nữa. Nhưng hầu như ai cũng rành tiếng Anh vì nói tiếng Anh thì khách nào cũng biết; họ nghe mình chào hàng bằng tiếng Anh thì lại càng thích mua hàng của mình nhiều hơn.

Nhìn chung, với hiện tượng toàn cầu hóa hiện nay, Anh ngữ vẫn tiếp tục là ngôn ngữ “thống trị” trên thế giới. Kỹ thuật thông dịch trên máy điện toán, các ngôn ngữ “lai căng” ngày càng được quảng bá, thế vươn lên của Trung Cộng…có thể đó là những thách đố mà Anh ngữ đang phải đương đầu. Cũng như mọi ngôn ngữ, Anh ngữ cần phải không ngừng thay đổi và thích nghi với những nhu cầu mới. Nhưng nó vẫn còn là ngôn ngữ được ưa thích và sử dụng nhiều nhất trên thế giới hiện nay.

Đoàn Thi

(nguồn: -http://www.bbc.com/news/world-

-https://africa-facts.org/english-speaking-countries-in-africa/

-https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_English)

Be the first to comment

Leave a Reply