Làm trai, làm người!

Khoảng giữa thập niên 1950, lũ con nít trai bình thường như tôi ai cũng mê phim cao bồi cả. Những đứa con trai “bình thường”, như tôi hiểu, là những đứa thích câu cá, bắn chim, đá banh, đánh nhau, ăn trộm trái cây trong vườn người khác, “phá xóm phá làng”. Mẹ tôi lúc nào cũng la rầy về chuyện lũ trẻ chúng tôi “tùng tam tụ ngũ” để “quậy”.  Nhưng ít ra, đã tới tuổi mà nhà đạo của tôi gọi là “có trí khôn”, tôi đã biết lơ mơ nhận ra ranh giới giữa phải và trái, giữa thiện và ác. Cho nên phim cao bồi đối với tôi cũng là một thứ bài học “luân lý giáo khoa thư” về cuộc chiến giữa thiện và ác: kẻ gian ác lúc nào cũng phải đền tội, người ngay lành lúc nào cũng chiến thắng! Và dĩ nhiên, các anh hùng trong phim cao bồi lúc nào cũng là người ngay dùng súng để trừ gian diệt tặc. Thời đó, “người Quang Trung” của nhà văn Duyên Anh chưa chào đời, cho nên lũ trẻ chúng tôi chỉ mơ được làm những “Rô Be Tay Lo” (Robert Taylor) và “Ga Ry Cúp Bơ” (Gary Couper). Những tay súng này bắn chính xác đến độ không cần phải nhắm. Cứ hễ bóp cò nhả đạn là phải có một tên gian ác nằm xuống. Trong nhà không có súng như bên Mỹ, nhưng trên tay lũ trẻ chúng tôi lúc nào cũng có ná thun. Bắn chim  là chính, mà bắn nhau không phải là không có. Đầu trên và xóm dưới, phe “có đạo” và phe “bên lương”, chẳng có thù hận gì cả, nhưng lũ trẻ chúng tôi thích chia phe để mở những trận thư hùng. “Binh pháp” trong các phim cao bồi được mang ra áp dụng triệt để. Chẳng có thằng Tây nào chết cả. Nhưng  được làm người hùng trong các phim cao bồi cũng đủ để thỏa mãn khát vọng được hết mình làm con trai của lũ trẻ chúng tôi.

Tôi đã lớn lên với “lý tưởng” cao bồi như thế. Ngay cả ngày nay, già đầu rồi, tôi vẫn còn thích các loại phim “Viễn Tây” (Western) và các thể loại “hành động” (Action). Dễ hiểu lại mua vui cũng được một vài trống canh. Nhưng dĩ nhiên, các tay cao bồi như Clint Eastwood hoặc những vai u thịt bắp như Sylvester Stallone hoặc biến báo như  James Bond không còn là người hùng lý tưởng của tôi nữa. Tôi đã đủ khôn lớn để nhận ra khoảng cách vời vợi giữa sân khấu và cuộc đời và ngay cả giữa bục giảng và đời thường.

Một thí dụ điển hình cho thấy khoảng cách ấy là trường hợp của cựu Tổng thống Joseph Estrada bên Phi Luật Tân vào cuối thập niên 1990. Học hành không tới đâu, nhưng nhờ tài diễn xuất, ông đã trở thành thần tượng và người hùng của đám dân nghèo Phi. Người hùng trừ gian diệt tặc trong phim trường đã lên như diều gặp gió trên sân khấu chính trị: từ thị trưởng, thượng nghị sĩ, ông đã được bầu làm tổng thống thứ 13 của Phi Luật Tân. Trong một đất nước ngóc đầu lên không nổi vì nạn tham nhũng, người dân nghèo cứ tưởng người hùng trên màn ảnh này sẽ bắn bỏ hết những tên tham nhũng để mang lại công bình xã hội cho họ. Nhưng niềm tin của người dân nghèo Phi đã được đặt không đúng chỗ: người hùng trên màn ảnh mà họ đã đưa lên sân khấu chính trị đã hiện nguyên hình nguyên trạng là tổ sư tham nhũng. Cũng may, người dân Phi đã kịp thời tỉnh thức: người hùng trên màn ảnh Estrada đã bị truất phế và kết án chung thân vì tội tham nhũng!

Nổi tiếng trên màn ảnh, nổi tiếng về tham nhũng và ăn chơi đàng điếm, cựu Tổng thống Estrada cũng nổi tiếng về sự dốt nát và ngớ ngẩn của ông. Ông đã trở thành đề tài của không biết bao nhiêu câu chuyện tiếu lâm của người dân Phi.

Không hiếu sao cứ nhớ đến cựu tổng thống Estrada của Phi Luật Tân, tôi lại liên tưởng đến đương kim Tổng thống Mỹ Donald Trump. Phải nhìn nhận rằng cả hai ông tổng thống này đều là những diễn viên xuất sắc. Joseph Estrada thủ vai chính trong rất nhiều phim “hành động” ăn khách  của Phi Luật Tân. Còn Donald Trump thì nổi tiếng trên các chương trình truyền hình thực tế, nhứt là loạt phim “The Apprentice”. Cả hai cũng đều thích đóng vai người hùng! Tôi không muốn nói tới thói trăng hoa của hai ông.

Riêng Tổng thống Trump còn lên giọng định nghĩa thế nào mới thực sự là người hùng. Trong thời gian vận động bầu cử, ông đã lên tiếng chê Thượng nghị sĩ John McCain. Thượng nghị sĩ McCain đã từng là một trung úy phi công bị Việt Cộng bắn hạ, bắt làm tù binh và giam tù nhiều năm tại nhà tù Hỏa Lò, Hà Nội. Theo lẽ thường, bấy nhiêu khốn khó trong binh nghiệp như thế cũng đủ để được tổ quốc trao tặng tước hiệu anh hùng. Nhưng ứng cử viên Trump thì lại cho rằng đã bị bắt làm tù binh thì chẳng đáng được gọi là anh hùng nữa.

Tội nghiệp Thượng nghị sĩ McCain, bởi vì người lên tiếng tước đoạt tước vị anh hùng của ông lại là người, trong cuộc chiến Việt Nam, đã từng “trốn lính” nhờ khai chân bị mọc nhánh (bone spurs) để được ghi danh học đại học và tiếp tục chơi thể thao!

Phủ nhận tước hiệu anh hùng của Thượng nghị sĩ McCain, Tổng thống Trump muốn chứng tỏ ông mới thực sự là anh hùng qua một lời tuyên bố chỉ khiến cho nhiều người Mỹ tức giận và vô số người trên thế giới cười nhạo. Số là sau cuộc thảm sát tại trường trung học Parkland, Tiểu bang Florida, trong một cuộc gặp gỡ với một số giới chức của chính quyền địa phương trong tiểu bang, Tổng thống Trump đã gọi viên cảnh sát có mặt ở hiện trường mà không chịu can thịp kịp thời là một tên hèn nhát. Sau đó, người hùng “nổ bạo” rằng nếu có mặt trước sân trường và ngay cả không có súng trong tay, ông cũng sẽ “xông” vào để diệt trừ tên hung thủ. Nếu dựng thành phim thì chắc chắn đây sẽ là một pha rất gay cấn và hấp dẫn: người hùng Trump, với hai tay không, dám nhào vào làn tên lửa đạn để trừ gian diệt tặc! Chỉ có điều, theo các chuyên gia tâm lý, khoảng cách giữa lời tuyên bố của ông Trump và hành động có khi là cả vực thẳm. Có cả núi tài liệu nghiên cứu của các chuyên gia tâm lý cho thấy rằng con người thường hành động bằng những cách thế hoàn toàn khác với những gì họ nghĩ là họ phải làm khi đối đầu với một hoàn cảnh thực tế (x.https://www.psychologytoday.com/blog/darwins-subterranean-world/201802/why-we-marched-science).

Tổng thống Trump thích làm người hùng. Dĩ nhiên theo cách thế thường không giống ai của ông. Nói chung, ông thích tỏ ra mình là một người đàn ông thứ thiệt: một người đàn ông muốn sàm sỡ với phụ nữ lúc nào mình muốn, một người đàn ông thích tấn công bằng thứ ngôn ngữ thô lỗ, tục tằn và nhứt là dùng sức mạnh của súng đạn để đe dọa kẻ thù. Cứ nhìn vào cảnh ông cầm súng trên tay. Cứ nhìn vào cách ông ăn miếng trả miếng với nhà độc tài trẻ con Kim Jong Un của Bắc Hàn cũng đủ để thấy thứ nam tính mà Tổng thống Trump muốn thể hiện.

Thật ra, sức mạnh đích thực của nam tính đâu có nằm trong bắp thịt, gươm giáo, súng đạn hay những lời nói cộc cằn thô lỗ. Tổng thống Trump đưa rất nhiều tướng lãnh vào nội các. Ông đã gia tăng ngân sách quốc phòng. Ông đòi hỏi phải củng cố và hiện đại hóa kho vũ khí hạt nhân của Hoa Kỳ. Mới đây, ông còn muốn tổ chức một cuộc duyệt binh rầm rộ để phô diễn sức mạnh quân sự của Mỹ . Ông thường lên tiếng ca ngợi các nhà độc tài hay các nhà lãnh đạo có khuynh hướng độc tài. Ông tán thành việc Tổng thống Rodrigo Duterte của Phi Luật Tân giải quyết vấn đề ma túy bằng cách ra lệnh bắn giết vô tội vạ. Và nhứt là mới đây, ông lên tiếng ca ngợi Chủ tịch Tập Cận Bình khi ông này được Quốc hội Trung Cộng trao quyền cai trị mãn đời. Khi được hỏi về việc Tổng thống Trump đưa nhiều tướng lãnh vào nội các và thường ca tụng các nhà độc tài,  một chuyên gia tâm lý giải thích rằng những cậu con trai tuồi từ 6 đến 10 “thường say mê nhân vật Siêu Nhân (Superman)” hay các nhân vật có sức mạnh huyền thoại (x. https://www.nytimes.com/2018/02/27/opinion/donald-trump-masculinity.html). Y chang như thằng tôi lúc 6, 7 tuổi. Ngày nay, không thiếu những “cụ già” 72 tuổi như tôi vẫn còn giữ quan niệm về nam tính của tuổi thiếu nhi.

Quan niệm về nam tính của tôi biến chuyển theo thời gian cùng với những người hùng trên màn ảnh. Lúc nhỏ, tôi cho rằng người đàn ông lý tưởng phải hành động và cư xử lạnh lùng và tàn bạo như các tài tử Robert Taylor, Gary Couper, Clint Eastwood hoặc nổi loạn cho tới cùng như Marlon Brando. Ngày nay, những người hùng “cơ bắp” cùng tuổi với tôi như Arnold Schwarzenegger hay Silvester Stallone hay James Bond giúp tôi giải trí khi gặp căng thẳng trong cuộc sống, nhưng không thể là mẫu người đàn ông lý tưởng của tôi nữa.

Nếu phải đi tìm một người hùng trong phim ảnh, tôi thích người hùng Spiderman hơn. Tuy chỉ có trong chuyện khoa học giả tưởng, Spiderman, ngoài sức mạnh phi thường, lại có nhiều tính người và gần gũi với tôi hơn, bởi vì đó là một mẫu đàn ông biết khóc, biết cảm thông và nhứt là biết xem trọng trách nhiệm trong việc sử dụng quyền lực.

Còn nếu phải đi tìm một mẫu đàn ông lý tưởng trong cuộc sống, tôi nghĩ ngay đến Đức Đạt Lai Lạt Ma, nhà lãnh đạo tinh thần của Phật Giáo Tây Tạng. Không có lấy một khẩu súng trong tay, nhưng có lẽ ít có ai có được một sức mạnh như nhà lãnh đạo tinh thần này. Sức mạnh đó chính là sức mạnh của tử tế, yêu thương, khoan nhượng, cảm thông và tha thứ. Với tôi, ngài mới thực sự là một mầu người hùng lý tưởng.

Mới đây, tôi có gặp một cô gái Úc gốc Việt đang làm việc trong kỹ nghệ điện ảnh. Cô là người Việt tỵ nạn thuộc thế hệ thứ hai, nghĩa là sinh ra và lớn lên tại Úc. Cô cho biết hiện đang thai nghén một tác phẩm truyền hình về người Việt thuộc thế hệ thứ hai. Chủ đề được cô khai thác trong câu chuyện sẽ là cuộc khủng hoảng về căn tính (Identity crisis) của người Úc gốc Việt thuộc thế hệ của cô. Theo cô rất nhiều người Việt thuộc thế hệ của cô thường nêu lên câu hỏi: tôi là ai?

Cuộc trao đổi giữa chúng tôi làm nổi bật một sự khác biệt mà lâu nay tôi ít quan tâm tới. Những người Việt tỵ nạn như tôi, vốn sinh ra và lớn lên trong một nền văn hóa đặt nặng truyền thống gia đình, thường không nêu lên câu hỏi về căn tính của mình. Thật vậy, kinh nghiệm bản thân cho tôi thấy mình chẳng bao giờ phải bận tâm và thắc mắc về câu hỏi: tôi là ai?  Trái lại điều khiến tôi quan tâm nhiều hơn chính là phải sống như thế nào cho phải đạo làm người.

Cuộc diễn hành rầm rộ “Mardi Gras” của cộng đồng đồng tính tại Sydney hồi tuần trước lại khiến tôi suy nghĩ nhiều về câu hỏi được cô gái gốc Việt trên đây nêu lên. Lúc nhỏ và cho tới thời gian gần đây, tôi luôn nhận ra ranh giới rạch ròi và trắng đen trong giới tính: trong xã hội loài người, chỉ có hai giới tính là nam và nữ. Nhưng sự lộ diện ngày càng rõ ràng và mạnh dạn của cộng đồng đồng tính và sự kiện nhiều nước đã hợp pháp hóa hôn nhân đồng tính, khiến tôi phải mở rộng tầm nhìn và tinh thần khoan nhượng hơn. Quanh tôi không chỉ  không có con trai và con gái, không chỉ có đàn ông và đàn bà, mà còn có vô số người thuộc một số khuynh hướng tính dục hoàn toàn nằm bên ngoài làn ranh của nam giới và nữ giới. Quan trọng hơn cả là họ cũng là những con NGƯỜI bình thường như tôi. Đó là một thực tế tôi phải chấp nhận và tôn trọng. Bên kia những khác biệt về giới tính, câu hỏi được đặt ra cho mọi người, theo tôi nghĩ, có thể không còn là “tôi là ai?”, mà là tôi phải sống như thế nào cho phải đạo làm người mà thôi. Dù có muốn “làm trai cho đáng nên trai” hay làm ông làm bà hay làm gì gì đi nữa, đã là người thì ai cũng phải học làm NGƯỜI.

Chu Thập

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Be the first to comment

Leave a Reply