Một Góc Nhìn trong Năm 2017: Donald Trump thiếu nhất quán tại Ấn Độ-Thái Bình Dương, đặc biệt là đối với vấn đề tranh chấp Biển Đông

Ngày Thứ Hai 18-12-2017 tại Washington DC, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công bố Chiến Lược An Ninh Quốc Gia (National Security Strategy – NSS) của Hoa Kỳ. Đây là một văn kiện định kỳ quan trọng được điều nghiên, đúc kết và phổ biến bởi trưởng nhiệm hành pháp, theo qui định của Quốc Hội Mỹ. Khởi đầu từ năm 1987 dưới thời Tổng Thống Ronald Reagan và trong số các vị tiền nhiệm, Tổng thống George W Bush đã phổ biến NSS vào năm 2002 và Tổng Thống Barrack Obama hai lần vào năm 2010 và 2015.

Mục đích của NSS là để tổng thống đương nhiệm trình bày bối cảnh chính trị kinh tế quân sự và chiến lược đối phó để bảo vệ và phát huy quyền lợi của Nước Mỹ.

Chiến lược NSS 2017 đặt cơ sở trên 4 cột trụ:  (1) Bảo vệ lãnh thổ, dân tộc Mỹ và đời sống Mỹ,  (2) Phát huy nền thịnh vượng của Mỹ,  (3) Duy trì hòa bình thông qua sức mạnh của Mỹ và (4) Thăng tiến ảnh hưởng của Mỹ.

Chiến lược nầy nêu đích danh Trung Quốc và Liên Bang Nga như là cường quốc theo chủ nghĩa xét lại (“revisionist powers”) đang sử dụng kỹ thuật, tuyên truyền, và chính sách áp chế để tạo ra một thế giới trái ngược với quyền lợi và giá trị của nước Mỹ. Chiến lược cũng đề cập đến những thách đố từ các chế độ độc tài và những tổ chức khủng bố

Tuy suốt năm đầu tiên, Tổng Thống Donald Trump đã đành nhiều thì giờ trong nỗ lực tạo quan hệ gần gũi giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc cũng như quan hệ cá nhân với Chủ tịch Nhà Nước Trung Quốc Tập Cận Bình, nhằm mục đích thay đổi quan hệ kinh tế hiện nay rất thuận lợi cho Bắc Kinh và thúc giục Bắc Kinh đóng vai trò tích cực hơn trong cuộc khủng hoảng Bắc Triều Tiên.

Thế nhưng, NSS 2017 vẫn đánh giá Trung Quốc như là một đối thủ chiến lược – “a strategic competitor”. Về mặt ngôn từ, đây là điểm tương đồng với Tổng thống Cộng Hoà tiền nhiệm George W Bush nhưng lại là điểm khác biệt so với Tổng thống Dân Chủ tiền nhiệm Barrack Obama.

Ông Obama đã coi Trung Quốc như là một đối tác chiến lược (“a strategic partner”), nhưng trong thực tế đã theo đuổi một chính sách cạnh tranh dưới hình thức sách lược tái định vị tại Châu Á-Thái Bình Dương về sức mạnh quân sự của Mỹ và nỗ lực bao vây kinh tế qua Hiệp Định Hợp Tác Xuyên Thái Bình Dương TPP. Tất nhiên, Washington đã xác quyết là chính sánh nầy không nhằm kiềm chế Bắc Kinh về mặt quân sự và kinh tế, như Bắc Kinh đã nhiều lần cáo buộc và lên án.

Ngay sau khi nhậm chức, Tổng Thống Donald Trump đã bỏ chính sách tái định vị và tiến hành thủ tục chấm dứt tư cách thành viên sáng lập của Mỹ trong TPP. Lịch sử sẽ phán xét hậu quả của hai quyết định này, nhưng giới chuyên gia đã coi đây là món quà quí giá mà Washington dưới thời Donald Trump đã biếu tặng cho Bắc Kinh dưới thời Tập Cần Bình.

Chiến đấu cơ Trung Cộng J-11 được nhìn thấy trên đảo Phú Lâm từ vệ tinh hồi tháng 3-2017 – Photo: REUTERS

Tòa Bạch Ốc đã bênh vực các quyết định nầy trên căn bản đây là những cam kết tranh cử của ứng cử viên Donald Trump. Ông Trump rất hãnh diện khi thực thi những cam kết tranh cử, nhưng không phải cam kết tranh cử nào cũng đáng được thi hành, khi một vị tổng thống phải cứu xét những yếu tố mà một ứng cử viên đã không biết hoặc không thể biết. Quyết định rời khỏi TPP mà Mỹ đã chủ động thương thuyết trong 8 năm với 11 đối tác kẻ cả Việt Nam và Úc Châu là một quyết định sai lầm – a wrong decision for a right reason !

Trong Chiến Lược NSS 2017, Tổng Thống Donald Trump cũng đưa ra khái niệm gọi là “Thực tại có nguyên tắc – Concept of principled realism” theo nghĩa là một thế giới hòa bình và quyền lợi quốc gia của Mỹ tuỳ thuộc vào vai trò trung tâm của quyền lực trong sinh hoạt chính trị quốc tế, nhưng đặt nền tảng vào những nguyên tắc của Mỹ nhằm tạo hòa bình và thịnh vượng khắp toàn cầu. Không biết khái niệm nầy sẽ được thể hiện như thế nào trong thực tế, khi Ông Donald Trump theo đuổi chính sách “America First” nhằm bảo về thị trường Hoa Kỳ, một khuynh hướng trái ngược với trào lưu tự do hóa mậu dịch đương đại.

Về mặt thăng tiến ảnh hưởng của Mỹ theo cột trụ thứ 4 của NSS 2017, bản văn được phổ biến nói rõ hơn về sự thách đố của Bắc Kinh tại Biển Đông.

Tòa Bạch Ốc nhận định như sau: “Mặc dầu Hoa Kỳ nỗ lực tiếp tục hợp tác với Trung Quốc, Trung Quốc đang sử dụng những cám dỗ và trừng phạt kinh tế, gây ảnh hưởng, mặc thị đe dọa quân sự để lôi cuốn các nước khác quan tâm đến nghị trình chính trị và an ninh của Bắc Kinh. Trung Quốc sử dụng đầu tư hạ tầng cơ sở và các chiến lược thương mại để củng cố tham vọng địa lý chính trị. Những nỗ lực xây dựng và quân sự hoá các tiền đồn tại Biển Đông [Biển Hoa Nam] tạo nguy cơ cho nền tự do giao thương, đe dọa chủ quyền của các quốc gia khác và tạo bất ổn trong vùng” (trang 46). Bach Thư về Chính sách Ngoại Giao của Úc mà chính phủ liên đảng Malcolm Turnbull đã phố biển ngày 23.11.2017 cũng có lời lẽ tương tự về tham vọng của Bắc Kinh.

Phi đạo/đường băng mà Bắc Kinh đã thiết lập trên Đá/Đảo nhân tạo Subi tại Quần Đảo Trường Sa của Việt Nam – Photo: Bullit Marquez/AP

Washington coi kế hoạch canh tân quân sự của Bắc Kinh là nhằm giới hạn khả năng tiếp cận của Mỹ tại Châu Á Thái Bình Dương để Bắc Kinh có thể rảnh tay thao túng, Sự bành trướng của Trung Quốc có thể ảnh hưởng tiêu cực đến chủ quyền các nước trong Vùng Ấn Độ/Thái Bình Dương. Bởi vậy, theo Washington, các quốc gia trong vùng kêu gọi Nước Mỹ duy trì lãnh đạo và đáp ứng tập thể để bảo đảm trật tự tôn trọng nền độc lập và chủ quyền.

Phản ứng của Tổng thống Nga Vladimir Putin qua lời phát ngôn viên Dmitry Peskov và của Trung Quốc – qua lời phát ngôn viên Bộ Ngoại Giao, Hoa Xuân Oánh – là Tổng thống Donald Trump hãy còn tư duy của thời chiến tranh lạnh, thể hiện điều mà họ gọi là thái độ kêu ngạo và mộng bá quyền của Washington. Bắc Kinh cũng đã dùng lời chỉ trích tương tự dối với Bạch Thư Ngoại Giao Úc Châu 2017 với sự khác biệt là Nước Úc chỉ là đàn em phụ họa hỗ trợ chính sách của đàn anh Hoa Kỳ.

Các nước nhỏ trong vùng, kể cả Úc Châu, đều mong mỏi và khuyến khích Hoa Kỳ duy trì sự hiện diện quân sự là yếu tố thiết yếu cho sự ổn định và phát triển trong nhiều thập niên qua.

Thế nhưng, ít nhất là trong năm đầu tiên, Tổng thống Donald Trump đã không có một chính sách rõ rằng tại Châu Á-Ân Độ-Thái Bình Dương mà Washington gọi là Indo-Pacific.

Bộ Ngoại Giao Mỹ và hàng trăm đại sứ quán Mỹ ở nước ngoài vẫn còn nhiều chức vụ bị bỏ trống. Tin tức mới nhất trùng hợp với thời điểm phổ biến NSS 2017 là Tòa Bạch Ốc đã quyết định bỏ nhiệm Bà Susan Thornton làm Thứ trưởng phụ trách Đông Á Thái Bình Dương Sự vụ. Bà Thornton, một nhà ngoại giao nói thông thạo tiếng Phổ Thông Bắc Kinh, đã đảm nhiệm chức vụ quyền Thứ trưởng kể từ khi Ông Donald Trump nhậm chức. Ngoài ra, Tư lệnh Hải quân Mỹ, Đô đốc John Richardson cũng vừa loan báo là Mỹ sẽ tăng cường sức mạnh tại Thái Bình Dương, kể cả việc phối trí Hạm Đội 3 tại Vùng Tây nước Mỹ để tăng cường cho Hạm Đội 7 tại Thái Bình Dương. Cũng như nhiều tướng lãnh khác của Mỹ, Đô Đốc John Richardson đă bày tỏ quan ngại về động thái xây đảo nhân tạo bất hợp pháp của Trung Quốc ở Biển Đông.

Hi vọng trong năm 2018, chính quyền Donald Trump có sẽ một chính sách nhất quán, đặc biệt là trong vấn để tranh chấp tại Biển Đông.

Trong năm 2017, Ông Donald Trump quá bận bịu với nhiều khó khăn quốc nội. Trong lãnh vực quốc ngoại, vấn đề Bắc Triều Tiên và mối đe dọa võ khi hạt nhân, vấn đề Trung Đông và mối đe dọa khủng bố đã chiếm nhiều thì giờ của Tổng thống Donald Trump và chính phủ Mỹ.

Trong khi Mỹ và các đồng minh chú tâm vào vấn đề Đông Bắc Á, thì Bắc Kinh thao túng tại Biển Đông.

Ngoài việc ra lệnh cho Hải Quân tuần tra 3 lần xuyên qua cả vùng 12 hải lý chung quanh đảo nhân tạo tại Quần Đảo Trường Sa mà Bắc Kinh xác quyết chủ quyền lãnh hải bất hợp pháp, Tổng thống Donald Trump chưa có tuyên bố gì rõ rệt.

Khác với tổng thống tiền nhiệm, hồi tháng 11/2017, Ông Donald Trump đã công du qua 5 quốc gia Châu Á (Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Việt Nam và Philippines) và đã tham dự hai hội nghị quan trọng: Hội Nghị Thượng Đỉnh APEC tại Đà Nẵng và Hội Nghị Thượng Đình Đông Á (EAS) tại Philippines, mà vấn đề Biển Đông hầu như không được nêu lên. Một ngoại lệ nhưng không có tác dụng là khi Ông Trump khoe với Ông Trần Đại Quang về khả năng điều giải của chính mình và đơn phương bày tỏ sẵn sàng đóng vai trò điều giải giữa các quốc gia tranh chấp tại Biển Đông.

Cựu Tổng thống Obama coi Trung Quốc là đối tác chiến lược, nhưng lại áp dụng chính sách mạnh mẽ tuy chưa hoàn tất và bị tổng thống kế nhiệm bãi bỏ. Tổng thống Donald Trump coi Trung Quốc là đối thủ chiến lược nhưng liệu ông có theo đuổi một chính sách thích hợp với tầm nhìn nầy hay không?

Với một tổng thống Mỹ thường hay bốc đồng và bất định lại thích nghe lời khen tăng của đối tác và đối phương, ít ai có thể dự phóng chính sách về Biển Đông của thời Donald Trump sẽ như thế nào.

Ls Lưu Tường Quang 

(Sydney 21.12.1017)

Nguồn/Tài liệu tham khảo:

The White House.gov “National Security Strategy 2017”

The Australian Government, Australia’s Foreign Policy White Paper 2017

The New York Times, Andrew Kramer, Russia, China object to new ‘America First’ security doctrine, 19 December 2017 – 03:47pm

ABC Australia, Bill Birtles, China says Australia disrupting ‘stability and peace’ in South China Sea; build-up on islands continues, Friday 15.12.2017

Fairfax Media, Lindsay Murdoch, Beijing works on ‘Great Wall of Sand’ in South China Sea as US is distracted, December 15 2017 – 3:10PM

 

 

 

 

 

 

Be the first to comment

Leave a Reply