Người ơi, hãy tự biết mình!

Trại Hướng Đạo toàn quốc Hoa Kỳ (Jamboree) tại Bechtel Reserve, tiểu bang West Virginia từ ngày 15 đến 29 tháng Bảy vừa qua được chú ý đến một cách đặc biệt vì sự có mặt của tổng thống Donald Trump. Theo thông lệ đã có từ năm 1937, trong những đại hội như thế, ban tổ chức thường mời tổng thống Mỹ đến nói chuyện hoặc nếu không đến được thì cũng gởi đến đại hội một thông điệp. Đã từng là một hướng đạo sinh, tổng thống Barack Obama nếu không đích thân đến tham dự thì cũng gởi thông điệp đến đại hội. Nhưng có lẽ đây cũng chỉ là “chuyện thường ngày ở huyện” cho nên ít ai chú ý đến.

Với bài diễn văn “ độc đáo” của ông, tổng thống Trump có lẽ đã quảng cáo không công cho Đại hội Hướng Đạo toàn quốc Hoa Kỳ năm nay. Bài diễn văn được tổng thống Trump  đọc trước khoảng 40.000 hướng đạo sinh mà phần lớn là trẻ em vị thành niên đã hoàn toàn đi ngược lại tôn chỉ của Phong trào Hướng đạo. Thay vì khuyên nhủ các bạn trẻ đào luyện kỹ năng, rèn luyện các đức tính nhân bản, ông chỉ nhìn thấy Đại hội Hướng đạo như một cuộc tập họp chính trị và không tiếc lời mạt sát các đối thủ chính trị của mình.

Phản ứng một cách giận dữ trước bài diễn văn của ông Trump nhiều bậc phụ huynh đã lên Facebook của Phong trào Hướng đạo để loan báo rằng họ sẽ rút con cái họ ra khỏi tổ chức này. Một bà mẹ có con tham dự Đại hội đã viết rằng bà đoạn tuyệt với phong trào sau khi phải “ để cho con mình  nghe một kẻ dối trá phô trương cái tôi của mình”. Một số phụ huynh khác nói rằng Phong trào Hướng đạo cần phải kiểm duyệt  cho kỹ bài diễn văn để bảo đảm rằng nó phù hợp với cử tọa.

Trước phản ứng của nhiều bậc phụ huynh, Trưởng Hướng Đạo toàn quốc, ông Michael Surbaugh đã phải lên tiếng xin lỗi vì bài diễn văn của ông Trump. Trong một tuyên cáo, ông Surbaugh viết: “Tôi muốn bày tỏ những lời xin lỗi chân thành của tôi đến những người thuộc gia đình Hướng đạo đã bị xúc phạm vì bài diễn văn có nội dung chính trị đã được lồng vào Đại hội”.

Với tôn chỉ phi chính trị, người đại diện của Phong trào Hướng đạo khẳng định rằng Phong trào không ủng hộ bất cứ người nào, đảng phái nào hay chính sách nào.

Về phần mình, trước sau như một, tổng thống Trump không hề mở miệng hay “tuýt” đi  một lời xin lỗi nào. Hai tiếng “xin lỗi” làm gì có trong tự điển của ông!

Giọng điệu sặc mùi chính trị và miệt thị  trong bài diễn văn của tổng thống Trump trước trẻ em vị thành niên Mỹ trong một trại hướng đạo  không khỏi khiến tôi nhớ đến những bài học làm người nền tảng thời trung học. Các thày của tôi không chỉ chia sẻ kiến thức và dạy cho học sinh  cách lý luận. Họ cũng luôn nhắc nhở học sinh rèn luyện tư cách. Một trong những bài học mà tôi vẫn nhớ mãi là đào luyện óc phán đoán. Lời phê bình nặng nề nhứt mà các thày dành cho một học sinh là thiếu óc phán đoán hay phán đoán sai lạc( faux jugement). Người Miền Nam nói nghe rõ ràng và dễ hiểu hơn: người thiếu óc phán đoán hay phán đoán lệch  lạc là người “ sái trí”. Còn bạo mồm hơn một chút để sử dụng ngôn ngữ thời thượng thì có lẽ nên gọi một người như thế là “mát” hay “mát giây thần kinh” hay “mát cô đơn” gì đó!   Óc phán đoán của những người có tâm lý bất ổn hoặc bị bệnh tâm thần thường lệch lạc và sai lầm. Thật ra, một khi để cho cảm xúc lấn át lý trí, đam mê và dục vọng làm cho mù quáng, ai mà chẳng làm những phán đoán sai lạc. Thỉnh thoảng khi một số hành tung đen tối bị phơi bày, nhiều nhân vật thường được gọi là người của công chúng nhìn nhận rằng mình đã làm những phán đoán không chín chắn (poor judgement). Xét cho cùng, khi con người đặt cái tôi của mình lên trên mọi sự, óc phán đoán của họ sẽ không còn sáng suốt.

Người Mỹ đã bầu ông Trump lên làm tổng thống của họ. Ông hẳn phải là một người thông minh, tài ba và xuất chúng. Nhưng luận về óc phán đoán thực tiễn của ông trong rất nhiều trường hợp, tôi nhận thấy các chuyên gia tâm lý đã có lý để nghi ngờ về sức khỏe tâm thần của ông. “Cái tôi” của ông lúc nào cũng “nhứt”. Nào là chỉ có ông mới “làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại”. Nào là  lễ đăng quang của ông có đông người tham dự hơn bất cứ lễ nhậm chức của tổng thống nào trước đó. Nào là  chưa có vị tổng thống nào mới chỉ trong vòng vài tháng sau khi nhậm chức  đã có nhiều thành tựu như ông. Nào là trong lịch sử Hoa Kỳ, ông là người có tư cách tổng thống nhứt( more presidential than any president that ‘s ever held this office), chỉ sau tổng thống Abraham Lincoln… Ngay cả khi so sánh với giáo hoàng Phanxicô, ông cũng đã từng  nổ: “ vị tân giáo hoàng là một con người khiêm tốn, rất giống tôi. Chính vì vậy mà tôi rất thích ngài”(sic)( http://littlegreenfootballs.com/article/42906_In_Which_Donald_Trump_Compares_Himself_to_Pope_Francis)

Một số chuyên gia tâm lý đã phân tách cuộc phỏng vấn ông dành cho báo The New York Times ngày 19 tháng Bảy vừa qua và cho thấy “ cái tôi” của ông. Trong cuộc phỏng vấn, ông đã tự đề cao bài diễn văn của ông tại Ba Lan nhân dịp sang Âu Châu tham dự Hội nghị Thượng đỉnh G20 tại Đức. Ông nói: “Tôi đi Ba Lan và đọc diễn văn. Kẻ thù của tôi trong giới truyền thông, kẻ thù của tôi nói rằng đây là bài diễn văn “vĩ đại nhứt” mà chưa từng có vị tổng thống nào đã đọc được ở nước ngoài…” Về chuyến viếng thăm Pháp nhân dịp lễ quốc khánh của nước này hôm 14 tháng Bảy vừa qua, ông khen tổng thống Pháp là một người rất tốt rồi nói “ Nhưng ông ta thích bắt tay tôi”. Người biết chuyện khó quên rằng trong một cuộc phỏng vấn hồi tháng Năm, tổng thống Macron đã nói rằng cái bắt tay ông dành cho ông Trump có tính cách tượng trưng và qua đó ông muốn khẳng định rằng nước Pháp không hề chịu “cúi đầu”  trước Hoa Kỳ. Khi ngồi ăn tối với tổng thống Pháp trên tháp Eiffel, ông nói rằng “trong lịch sử của họ, chưa bao giờ dân chúng lại “ăn mừng” lớn như vậy, “vì họ nghe nói chúng tôi đang ăn tối trên đó”. Ông không biết hay cố tình quên rằng qua một cuộc thăm dò gần đây, có đến 82 phần trăm dân Pháp “xem ông chẳng ra gì”.

Tựu trung, cái gì ông cũng muốn “nhứt” hết. Ông là người có nhiều hiểu biết nhứt, ông là người thông minh nhứt, ông là người có nhiều quyền lực nhứt, ông là người thành công nhứt, ông là tổng thống được ủng hộ và yêu mến nhứt!

Rất tiếc, ông đến Pháp mà không nghe được lời khuyên của nhà tư tưởng kiêm toán học, vật lý học  của Pháp Blaise Pascal ( 1623-1662) khi bậc vĩ nhân này nói: “Cái tôi là điều đáng ghét”( le moi est haissable).

Thời trung học, thế hệ học sinh của tôi thường được các thày đưa câu nói trên đây ra làm đề tài “văn nghị luận”. Tập suy luận, phán đoán đã đành, học sinh trung học thời của tôi cũng được dạy dỗ để biết hãm “cái tôi đáng ghét” của mình lại. Mãi cho đến khi lên đại học, tiếp xúc với lịch sử triết học Tây Phương, tôi mới thấm thía với câu nói ấy khi làm quen với lối thu nhận môn sinh và cách dạy học của ông tổ triết học Tây Phương là nhà hiền triết Socrates (470/469- 399 trước công nguyên). Không rõ hư thực thế nào, nhưng một giai thoại về nhà hiền triết này có kể rằng ngày nọ một môn sinh của ông đã hỏi ông: “Thưa thày, vì sao thày nói với mọi người rằng nếu muốn trở thành học trò của thày thì phải nhìn vào ao cá của thày và cho thày biết  họ thấy điều gì  trong đó”. Nhà hiền triết mới trả lời: “Đơn giản thôi. Ta chỉ nhận những người có câu trả lời rằng họ nhìn thấy những con cá đang bơi trong hồ. Còn người nào bảo rằng họ chỉ thấy hình bóng của họ trong đó thì ta sẽ không bao giờ nhận làm môn sinh . Đó là những kẻ chỉ yêu cái tôi của mình và dạy dỗ họ chẳng ích gì”.

Phương pháp sư phạm  của bậc thày Socrates như được triết gia Plato(428/427- 348/347 trước công nguyên), một  trong những môn sinh thân cận nhứt của ông ghi lại, không phải là truyền thụ kiến thức cho bằng đặt câu hỏi và dồn các môn sinh vào chỗ phải tự tìm ra câu trả lời. Với tiến trình hỏi đáp ấy, các môn sinh của nhà hiền triết sẽ dần dần đi sâu vào nội tâm sâu kín của họ để biết mình và cuối cùng biết mình chẳng biết gì. Với nhà hiền triết này, biết mình không biết gì mới là minh triết đích thực.

Người ta thường gán cho Socrates câu nói thời danh “Hãy biết chính mình”(Gnothi seauton). Thật ra đây là lời sấm  đã được ghi khắc trước cửa đền thờ  Delphes, dưới chân núi Parnasse, trong vùng Phocide, miền trung Hy Lạp. Với khẩu hiệu này, người xưa đã nghiệm ra rằng chính lúc tự biết mình, tự tìm kiếm chính mình mà con người mới đạt được sự minh triết. Và thái độ cốt lõi trong tiến trình tìm kiếm sự minh triết chính là sự khiêm tốn. Stephen R. Covey, tác giả của cuốn sách nổi tiếng “7 thói quen của những người có hiệu năng cao”( 7 Habits of Highly Effective People) đã nói một cách chí lý: “Minh triết là học tất cả những gì chúng ta có thể học được , nhưng có đủ khiêm tốn để nhìn nhận rằng chúng ta không biết tất cả mọi sự”.

Trước khi bước vào sân khấu chính trị, tổng thống Trump là một doanh gia thành công. Chẳng ai chối bỏ điều đó. Và cũng chẳng ai phủ nhận rằng, tuy chưa từng làm chính trị, ông cũng đã thành công khi đánh bại tất cả mọi đối thủ chính trị để dành được lá phiếu của người dân Mỹ. Ông quả là một người thông minh và tài ba. Nhưng căn cứ vào cung cách lãnh đạo hiện nay  của ông và nhứt là cách phát ngôn của ông, tôi cho rằng ông là một người không bình thường chút nào  khi tự so sánh với giáo hoàng Phanxicô về sự khiêm tốn. Tôi tin rằng Hoa Kỳ sẽ “vĩ đại trở lại”, vai trò lãnh đạo thế giới của nước này sẽ tiếp tục được khẳng định và có lẽ tổng thống Trump cũng sẽ là một trong những vị tổng thống được nể phục nhứt nếu ông học được câu nói trong Tôn Tử Binh Pháp  mà có lẽ người Việt Nam nào cũng đều thuộc nằm lòng: “biết người, biết ta trăm trận trăm thắng”.

Tôi vẫn thường hay suy gẫm về câu nói được gán cho Albert Einstein( 1879-1955), nhà bác học vĩ đại nhứt của thế kỷ 20, “ có hai điều vô tận: một là vũ trụ hai là sự ngu xuẩn của con người”( Two Things Are Infinite: the Universe and Human Stupidity). Cũng  trong câu nói này, cha đẻ của thuyết tương đối còn thêm: “ Và tôi không biết chắc là vũ trụ có vô tận không”. Có lẽ nhà bác học này ngầm bảo  rằng cái vô tận của sự ngu xuẩn của con người là điều chắc chắn nhứt!

Người ta thường nói rằng chẳng có cái ngu nào giống cái ngu nào. Tôi cho rằng sự ngu xuẩn lớn nhứt của một con người chính là không nhận biết và nhìn nhận sự ngu xuẩn của mình.

Chu Thập

 

 

 

 

Be the first to comment

Leave a Reply