Phiếm Luận Văn Học Thế Giới: “Tình yêu gân ra tất cả” (Tục ngữ Tây ban nha)

Ai trên đời mà không âm thầm tiếc nuối tuổi trẻ qua mau, nhưng đã mấy ai để lệ rơi tầm tã trong những lúc bất thần khóc than cho tuổi thanh xuân ra đi không trở lại như thi sĩ Rubén Darío (1867- 1916) người nước Nicaragua? Darío ví tuổi xanh như một “kho tàng thượng đế” mà sự mất đi là cả một tiếc thương vô hạn nằm sâu trong tiềm thức. Chẳng thế mà bốn câu tuyệt bút phát xuất từ một nỗi lòng xót xa của ông được nhắc đi nhắc lại năm lần trong bài Canción de otonõ en primavera (Thu ca lúc xuân thì) đã làm bao thế hệ độc giả mủi lòng vì mức độ thiết tha của chúng:

Tuổi thanh xuân, kho tàng thượng đế

đã ra đi không thể trở về

lúc muốn khóc, ta không khóc nổi

nhưng nhiều khi bất chợt lệ rơi

Tuổi thanh xuân đi đôi với mộng mơ. Người ta kể rằng thời còn trẻ Gustavo Bécquer (1836-1870), người nước Tây ban nha, có một cô bạn gái rất xinh mê chàng như điếu đổ. Một hôm cô âu yếm nhìn Gustavo đang ngồi làm thơ trong vườn, rồi bất thần lên tiếng hỏi “Anh ơi, thơ là cái chi chi mà anh mê nó thế hả anh?” Có ai đâu ngờ câu trả lời bằng một ví von nịnh đầm của Gustavo “Thơ … là em đó” (Poesía … eres tú) đã trở thành cách định nghĩa thần tình nhất cho tình yêu từ đó đến nay! Nhà thơ tài hoa nhưng mệnh yểu cũng đã chẳng để lỡ cơ hội cho tiếng lòng đang thổn thức rót thêm những lời đường mật vào tai cô bạn gái mà chàng vừa xác nhận là nguồn thơ lai láng cho mình:

Một thế giới cho từng ánh mắt

một trời xanh mỗi lúc em cười

mỗi nụ hôn… anh còn suy đoán

biết tặng gì mỗi lượt em hôn

Tuyển tập những bài thơ mang danh Rimas y leyendas (Những vần thơ và truyện thần kỳ) – mà từ đó bốn câu trên được trích dẫn – đã được in thành sách năm 1871, tức là một năm sau khi Bécquer qua đời. Kể từ đó đến nay tập thơ khả ái ấy vẫn còn là những bài thơ tình trinh nguyên được giới trẻ trong thế giới Tây ban nha ngữ ngưỡng mộ.

Gần đây hơn, giải quán quân về đam mê phải được trao cho Pablo Neruda (1904-1973) người nước Chile. Vị thi bá từng đoạt giải Nobel văn chương đã chẳng chút ngại ngùng nào khi mệnh danh cô bạn gái của mình là Nữ hoàng! Neruda cho phổ biến thi tập Los versos del capitán (Những vần thơ người thuyền trưởng) để ghi khắc thời gian đắm say trong vòng tay cô Matilde Urrutia. Yêu đến nỗi thi nhân viết cả thơ tặng nàng ngay trên khăn lau miệng trong tiệm ăn! Đoạn chót bài thơ tình làm rung chuyển cả trời lẫn đất mang tên La reina (Nữ hoàng) dưới đây là một bằng chứng hùng hồn giải thích tại sao Matilde xứng đáng là nữ hoàng của Pablo:

Và khi em xuất hiện

tất cả những giòng sông náo động

trong thân anh, những hồi chuông

lay chuyển cả bầu trời

và một thánh ca ngập tràn thế giới

Nếu được trở lại trần gian hôm nay, hai thi sĩ Bécquer và Neruda chắc sẽ choáng váng khi được nghe Cuando calienta el sol (Khi mặt trời sưởi ấm) là một bài ca hiện đại sống động được nhiều người trên thế giới ngưỡng mộ. Sáng tác nổi danh như cồn ấy của hai nhạc sĩ Rafael Perez (người xứ Nicaragua) và Carlos Martinoli (người xứ Argentina) đồng sáng tác năm 1961 tả chân mối liên hệ tình ái ngày nay bằng một lối viết táo bạo hơn nhiều so với thời thượng của hai ông Bécquer và Neruda:

Khi mặt trời sưởi ấm

trên bãi biển này đâ sát mình anh

thấy thân em kích động

ngực em phập phồng

là mặt em là tóc em

là những nụ em hôn

anh rùng mình, hỡi càn khôn

khi mặt trời sưởi ấm

Nếu Gustavo Bécquer đã chinh phục được người yêu thì Antonio de Trueba (1819-1889), người Tây ban nha, còn đang … trong vòng dụ dỗ. Người đẹp của Trueba là một nàng nước da bánh mật, có đôi mắt đẹp mê hồn đến nỗi nếu thiếu đôi mắt ấy trong đời thì thi nhân chỉ còn nước chết! Thế cho nên sau khi đã thú thật cùng nàng, Antonio khẩn khoản xin nàng một ân huệ nho nhỏ để chàng còn có thể tồn tại trên đời. Ân huệ ấy chỉ gồm có hai điều, mà cả hai đều bắt đầu bằng liên từ (chỉ điều kiện “nếu”) nghe còn có vẻ xa vời, nhưng Antonio vẫn xin như thường:

Nếu em rời gót sen

ra tựa bên cửa sổ

nếu em một liếc nhìn

ban cho anh từ đó

Một khi bị đam mê thôi thúc, đấng mày râu dù có anh hùng, có “macho” (đầy ắp nam tính) đến mấy, cũng có thể trở thành hành khất tình yêu, hạ mình rất thấp để xin“un poco de tu amor” (một chút tình em) và sẵn sàng đáp lại ngàn lần như thế. Hãy nghe lời van xin tình yêu thành khẩn cùng với lời hứa đền bù lấy từ bài hát Por un poco de tu amor do Oscar Gomez và Albert Hammond đồng sáng tác năm 1978. Ca sĩ lừng danh thế giới Julio Iglesias của nước Tây ban nha đã thăng hoa bài ca này lên đến tuyệt đỉnh nghệ thuật:

Đáp đền cho một chút tình em

và mảnh nhỏ cuộc đời em có

anh hứa đời trọn vẹn dâng em

Năn nỉ mãi không được, chàng hành khất tình yêu sẽ có lúc trở nên bực bội. Có khi còn dọa dẫm nữa là đằng khác, nếu ta căn cứ vào bài hát uy nghiêm Adelita do ông sĩ quan quân đội kiêm nhạc sĩ Jorge Negrete (1911-1953) người xứ Mễ tây cơ sáng tác. Người hùng đóng vai hành khất trong bài ca này không những chỉ là nhạc sĩ mà còn là một sĩ quan cao cấp có thể sử dụng phương tiện di chuyển của hải, lục, không quân bất cứ lúc nào. Ông đang buồn vì cô Adelita kháu khỉnh, mà ông đang mê mệt, chưa yêu lại ông. Ông còn nghi là nàng dám yêu kẻ khác lắm. Ông rất chân thành và giản dị, đã hứa với Adelita rằng nếu nàng yêu ông thì ông sẽ mua ngay cho nàng một bộ đồ bằng lụa mỏng và dẫn nàng đi rước đèn ngay trong … trại lính của ông! Còn như nếu mà nàng bỏ ông để đi với kẻ khác ấy hả, nàng hãy coi chừng, vì tay ông dài lắm đấy:

Nếu Li-ta cặp kè tay ấy

gót nàng ta bám sát không thôi

bằng máy bay hay bằng tàu chiến

trên đất bằng xe lửa lục quân

Chưa biết chắc được người mà mình mê rồi có chịu đáp lại tấm lòng mình không (như trường hợp ông quan võ si tình và cô Adelita nêu trên) đã là khổ rồi, nhưng có lẽ còn đỡ khổ hơn là bị ruồng bỏ ngay từ dầu. Như trường hợp một chàng trai vừa gửi lá thư đầu tiên cho người trong mộng thì lá thư xấu số vô duyên ấy đã bị cô ta xé nát rồi cho gió cuốn bay đi! Đau lắm chứ, nhưng chàng vẫn giữ thái độ một người quân tử biết tha thứ kẻ khác, rồi viết cho mình bốn câu thơ để tự an ủi, trích từ trong một bài thơ tình khuyết danh tác giả:

Dù em chẳng yêu tôi

tôi còn niềm an ủi

là em biết tôi đây 

sẽ còn yêu em mãi

Bị coi thường hay bị ruồng bỏ trong lãnh vực tình ái đã là khổ rồi, nhưng có người yêu điên đảo có khi còn khổ nhiều hơn nữa! Thi nhạc sĩ người Mễ tây cơ Alberto Dominguez (1911-1975) sáng tác bài ca bất hủ Perfidia (Đảo điên) kể chuyện về cuộc tình bất hạnh của một đấng mày râu. Vị này thở than về một người đàn bà đã làm cho đời ông khốn đốn. Ông mang cả Thượng Đế, cả biển sâu ra làm nhân chứng cho mối tình thành khẩn, những lần than khóc, những chuyến đi tìm kiếm vô vọng của ông, tất cả chỉ vì sự đảo điên của cô nàng:

Em, khi được thưa cùng thượng đế

hỏi ngài xem anh có bao giờ

dám chểnh mảng tôn thờ em thế

hỏi biển, gương soi tim anh rõ

đã bao lần thấy lệ anh rơi

vì đảo điên tình ái em thôi

Đã tìm em bốn bể năm châu

mà chẳng hề thấy bóng em đâu

còn em, ai biết ở phương nào

tháng ngày qua mạo hiểm ra sao

khi chúng ta còn bao cách trở

Nếu chàng trai tuyệt vọng nêu trên chỉ khóc than và lang thang đi tìm người yêu phụ bạc, thì nhân vật chính trong một bài thi nhạc nữa mang tên Tú, sólo tú (Em, chỉ mình em thôi) do Felipe Leal (không rõ năm sinh và mất) người Mễ tây cơ sáng tác, đã trở nên bệ rạc, rượu chè be bét vì người yêu đã bỏ chàng rồi:

Này em, hãy trông anh thất thểu

vì trót quá yêu em

thành bệ rạc say sưa

tất cả vì em

và chỉ mình em thôi

lấy khổ đau lấp kín đời anh

 mở vết thương trong trái tim này

em, chỉ một mình em thôi

là nguyên nhân cho anh đổ lệ

và chán chường vô vọng u mê

 

Những van xin thống thiết như trong hai bài ca Perfidia và Tú, sólo tú vừa kể, mừng thay, đôi khi cũng có hiệu quả. Một khi người bỏ cuộc vì quá “mủi lòng” mà trở lại với kẻ van xin (một đấng nam nhi chung thủy) thì chàng ta sẽ quýnh quáng mừng vui, mặc dù trong lòng còn mối lo sợ bất an. Tâm trạng vừa mừng vừa lo ấy được diễn tả tài tình trong bài ca khét tiếng hoàn cầu Bésame mucho (Hôn anh cho thỏa) do nữ nhạc sĩ kiêm minh tinh điện ảnh có sắc đẹp mê hồn của Mễ tây cơ – xem hình nàng kế bên – mang tên Consuelo Velázquez (1924-2005) sáng tác. Cô Consuelo viết bài ca ấy như thể để “nói dùm” cho các ông thất tình, khi nàng mới 16 tuổi và chưa bao giờ hôn ai hoặc được ai hôn cả. Cô bạo phổi lắm, vì ở thời điểm ấy (1940) bên xứ Mễ tây cơ mà hôn nhau kiểu “hư hỏng” như cô đề nghị chắc chắn phải là một “escándalo” không nhỏ!

 

Lời khẩn cầu đam mê – mặc dù nỗi bất an còn đó – trong bài ca do cô thiếu nữ Consuelo sáng tác sẽ chấm dứt câu chuyện “trà dư tửu hậu” về thi ca của một ngôn ngữ huyền diệu mà trong đó “poesía … eres tú” (thơ … là em đó) và “el amor lo hace todo” (tình yêu gây ra tất cả):

Hôn anh đi, hãy hôn anh cho thỏa

như thể đêm nay lượt cuối cùng

anh muốn em sát gần thêm nữa

để soi hình trong cặp mắt em

và thấy em quấn quít bên anh
……

Ôi anh sợ mất em biết mấy
sợ mất em lần nữa sau này

ĐÀM TRUNG PHÁP

10-29-2017

 

 

Be the first to comment

Leave a Reply