Vườn rau đô thị

Trong mấy năm gần đây đang có phong trào biến những nhà máy cũ và những thùng container thành những vườn rau đô thị. Với kỹ thuật tân tiến, cách trồng rau quả ở những khu nông nghiệp mới này chỉ cần nước và một ít đất, hay ở một số trường hợp, có những loại rau không cần tới đất.

Trồng rau quả trong nhà ở những nơi đô thị được xem như một trong những giải pháp có thể giúp cung cấp một phần nguồn thực phẩm cho dân số ngày càng đông của thế giới – và khích lệ dân địa phương sẵn sàng chịu trả thêm tiền để mua được những loại rau quả tươi trồng gần nhà. Trong khi đó, thời tiết thất thường có liên quan đến tình trạng biến đổi khí hậu có nghĩa là những nhà nông truyền thống sẽ phải đương đầu với nhiều thử thách mới trong tương lai – trong đó có mất mùa và năng suất thu hoạch giảm.

Phong trào trồng rau quả trong nhà trong thời gian qua cũng đã thu hút một số nhà đầu tư có tiếng tăm. Năm ngoái, nhiều nhà đầu tư lớn như công ty đầu tư hàng đầu của Nhật Bản SoftBank và một số quỹ đầu tư có liên hệ với Jeff Bezos, chủ nhân của Amazon, và Eric Schmidt, đồng sáng lập công ty Google, đã bơm 200 triệu đầu tư vào một trong những công ty mới thành lập có tên gọi là Plenty. Một vài công ty mới khác cũng đã gặt hái được khá nhiều thành công trong các loại rau xanh và gây được sự chú ý.

Để có thể nuôi sống gần 8 tỷ miệng ăn, thế giới cần phải sản xuất một số lượng thực phẩm lớn, và phương thức trồng rau quả theo lối truyền thống chắc chắn sẽ gây ra những hậu quả tác hại cho trái đất – đất bị bào mòn, khô cằn, các nguồn nước bị kiệt quệ. Nhưng nay nhờ có những kỹ thuật mới, thực phẩm có thể trồng ở ngay những nơi mà trước đây không thể nếu không có đất và ánh sáng.

Điều mà nhiều nhà nghiên cứu cùng đồng ý với nhau rằng một số hoạt động nông nghiệp đã đưa đến những ảnh hưởng tác hại lên trái đất. Từ việc cần rất nhiều nước để tưới, đến gây ô nhiễm, sử dụng nhiều năng lượng, và phá hoại môi trường thiên nhiên, và do đó con người cần những giải pháp mới.

Đến năm 2050, dân số trên thế giới sẽ tăng từ 7.6 tỷ như hiện nay lên thành 10 tỷ người. Và hơn nữa, người ta phỏng đoán tới lúc đó có tới hai phần ba dân số trên thế giới là sống ở thành thị. Thành phố như thỏi nam châm thu hút người đến ở ngày càng đông, và con người thì cần miếng ăn.

Với số miệng ăn quá nhiều như thế, ngành nông nghiệp chạy hụt hơi cũng không thể bắt kịp đà tăng trưởng dân số của thế giới. Nỗi khó khăn này cộng thêm với những vấn đề như thiếu nước và năng lượng hoá thạch ngày càng hiếm là những yếu tố có thể đưa đến nạn đói trên toàn cầu.

Nói đến thành thị chúng ta thường liên tưởng đến những nơi có mật độ dân số cao – người chen chúc nhau sống trong đó, các toà nhà cao tầng che hết ánh sáng mặt trời, không khí thì đặc quánh với khói thải từ xe cộ và các nhà máy. Khi so sánh đời sống ở khu vực nông thôn với không khí trong lành, thì thành phố được xem là nơi thiếu trách nhiệm về môi trường, kém lành mạnh, và ô nhiễm. Tuy nhiên, với khái niệm mới về phương thức trồng rau quả đô thị đã làm đảo lộn những khái niệm trên.

Phong trào trồng rau quả ở đô thị tiếp tục phát triển và thay hình đổi dạng trong khi các doanh nhân có thiện chí cải thiện xã hội tìm cách khai triển thêm những kỹ thuật mới để thực phẩm có thể trồng được ở những nơi trước đây không ai nghĩ có thể làm được. Kỹ thuật trồng rau theo chiều dọc (vertical farming) xuất hiện ở khắp nơi, từ trên những nóc nhà cao tới những hành lang các toà nhà văn phòng đến các kho chứa vật liệu. Nơi đâu có chút không gian liền được những “nhà nông đô thị” tận dụng ngay.

Một trong những mục đích chính của kỹ thuật trồng rau quả đô thị là để lành mạnh hoá môi trường. Khi rau quả được trồng trong thành phố thì sẽ được bán trực tiếp cho người tiêu thụ địa phương, nhờ vậy nên không cần xe tải chuyên chở đường xa sẽ cắt giảm được một lượng lớn khói xe thải ra không khí. Khi thực phẩm không cần đến chuyên chở, có nghĩa thực phẩm không phải đóng gói, người ta sẽ không cần tới những bao bì bằng nhựa nữa và như vậy sẽ giảm bớt số rác nhựa, là một trong những vấn nạn ô nhiễm môi trường đang được quan tâm hiện nay.
Trồng rau quả đô thị còn tạo điều kiện cho dân thành phố có thể dễ dàng mua được những thứ thực phẩm tươi nhất và khuyến khích người ta ăn uống theo mùa nào thức ấy. Một trái táo được trồng ở địa phương và hái vào đúng mùa táo chắc chắn mang đến cho người ăn nhiều chất bổ dưỡng nhất, so với cùng trái táo nếu trồng ở một nơi thật xa khi đến được tay người tiêu thụ nhanh nhất thì cũng mất cả tuần lễ, thì thử hỏi sao còn tươi như khi vừa mới hái xuống. Trồng rau quả đô thị còn giúp kích thích kinh tế địa phương thay vì là những đại công ty đa quốc gia thường chỉ lo cho quyền lợi của họ.

Nói đến vẻ đẹp thiên nhiên, việc trồng rau quả đô thị mang cây xanh cần thiết đến cho thành phố giúp làm giảm bớt đi cái vẻ khô cứng của những “rừng xi măng” bao bọc khắp mọi phía. Cây xanh hoạt động như một máy lọc không khí thiên nhiên trong thành phố đầy khói. Có nhiều cây xanh có nghĩa là không khí trong thành phố sẽ trong lành hơn, làm giảm bớt mức ozone quá cao có nguy cơ gây hại cho sức khoẻ của người dân.

Sống gần thiên nhiên cũng giúp cho người ta thân thiện với trái đất hơn. Kết quả nhiều cuộc nghiên cứu cho thấy được tiếp cận và gần gũi với cây xanh có thể có hiệu ứng tích cực lên cuộc sống tinh thần của con người. Và điều này nghe có vẻ hơi viển vông, là khi người ta gần gũi với thiên nhiên và hiểu rõ nguồn thực phẩm họ ăn mỗi ngày từ đâu đến thì thường những người đó có khuynh hướng muốn bảo vệ và giữ sạch cho môi trường thiên nhiên. Phong trào trồng rau quả đô thị giúp kéo gần lại cái khoảng cách biệt giữa người và thiên nhiên do cuộc sống và sinh hoạt ở thành phố lâu nay vẫn có thói quen là khi cần bất cứ loại thực phẩm hay rau quả gì thì người ta chỉ cần tới siêu thị là có bày sẵn trên các kệ hàng quanh năm. Do đó người mua sẽ không thể nhận thức được công lao của người trồng và sự vun xới chăm bón đất ra sao để có được những rau quả đó.

Tuy nhiên kỹ thuật trồng rau quả đô thị không phải là không gặp những vấn đề khó khăn. Đất ở thành phố thường rất mắc mà lại có giới hạn. Làm sao mà có thể có được một khu đất mười mẫu tây để trồng cải ngay trong khu Manhattan, New York, khi mà hầu hết người dân ở đây sống trong những căn chúng cư rộng chỉ vài thước vuông?
Rồi những căn nhà chọc trời đứng san sát nhau che hết nắng, may lắm thì còn lại một ít vạt hiếm hoi len lỏi rớt xuống mặt đất. Làm sao cây có thể sống được nếu không có ánh sáng?

Nhưng với kỹ thuật mới hiện nay có thể giúp cho các nhà trồng rau quả đô thị vượt qua được những khó khăn trên.
Việc trồng rau quả đô thị có thể rất đơn giản là người trồng chỉ cần một miếng đất nhỏ ở một góc đường nào đó hay kiểu vườn trên những nóc nhà cao tầng như đã thấy ở nhiều nơi, hoặc có thể phức tạp hơn là trồng trong nhà bằng phương thức trồng cây theo chiều dọc.

Tại những vườn rau tương lai này, cây được trồng thành từng hàng với rễ cây được cắm xuống đất hay vào những bình nước có chứa chất dinh dưỡng, hoặc thậm chí phơi trong không khí. Những hàng cây này được xếp chồng lên nhau theo chiều cao và từng tầng như vậy có gắn đèn điện tia cực tím UV giống như ánh sáng mặt trời vậy. Những phát minh mới này cho phép nhà nông đô thị vượt qua được những trở ngại không lường trước được do thời tiết thất thường gây ra và tạo điều kiện môi trường thuận lợi để mang lại thu hoạch tối đa.

Hiện đã có hàng trăm những khu vườn rau đô thị đang hoạt động ở nhiều nơi trên thế giới, đặc biệt là ở những thành phố lớn có mật độ dân số cao như Brooklyn, London, Sao Paolo, Berlin, Montreal, Seattle và còn nhiều nữa không kể hết được. Như khu vườn rau đô thị điển hình Sky Greens ở Singapore, một trong những đô thị có mật độ dân số cao nhất trên thế giới.
Với khoảng không gian nhỏ bé, Sky Greens là kiểu vườn rau trồng theo chiều dọc nhằm mục đích trồng được nhiều lương thực trong một không gian thật nhỏ. Khu vườn rau này được đặt trong toà nhà cao tầng với những khung hình chữ A chứa được 32 chậu rau. Những chậu rau này được xoay vòng với vận tốc thật chậm tựa như vòng quay Ferris để bảo đảm mỗi chậu rau nhận được đủ ánh sáng. Kể từ năm 2012, vườn rau Sky Greens đã trồng thành công nhiều loại rau như rau xà lách, rau dền tây và nhiều loại rau xanh Á châu khác, sau đó đem bỏ mối ở các chợ tại Singapore mỗi ngày.
Hay như vườn rau đô thị Pasona ở Tokyo là một phát minh khác với cách trồng xen kẽ giữa các văn phòng trong một toà nhà cao chín tầng. Toà nhà này có tổng cộng 4,000 thước vuông không gian xanh và trồng khoảng 200 loại rau và trái cây. Tại đây người ta có thể tìm thấy dây cà chua mọc lủng lẳng bên trong những phòng họp, bên cạnh đó là những cây chanh dây. Thậm chí ở khu hành lang chính của tiền sảnh còn có cả một ruộng lúa nhỏ và một vườn rau bông cải xanh.
Vườn rau đô thị có nhiều tiềm năng đưa đến thay đổi trong lãnh vực nông nghiệp trong tương lai. Các thành phố cần có nhiều sáng kiến mới nếu con người muốn giải quyết những vấn đề môi trường và xã hội mà thế giới đang phải đối diện.
Các phương thức trồng rau quả đô thị như trồng rau theo chiều dọc có khả năng cải thiện cách con người sản xuất và tiêu thụ thực phẩm. Kỹ thuật trồng rau đô thị cho người ta cơ hội được ăn các loại thực phẩm trồng ở địa phương, nhiều chất dinh dưỡng mà không làm tổn hại tới môi trường sống trong thành phố.

Kỹ thuật trồng rau đô thị không thể một mình giải quyết được những vấn đề liên quan đến môi trường và thực phẩm cho thế giới. Nhưng nếu kỹ thuật trồng rau đô thị tiếp tục cải tiến và phát triển trong tương lai, nó sẽ đóng một vai trò quan trọng cung cấp thực phẩm cho dân số ngày càng đông trên trái đất.

Huy Lâm

 

Be the first to comment

Leave a Reply