Tổng thống Mỹ tuyên bố thỏa thuận với Iran, trong đó có mở lại eo biển Hormuz, “cơ bản đã xong và đang chờ hoàn tất những bước cuối cùng”.
“Thỏa thuận giữa Mỹ, Iran và nhiều quốc gia khác đang chờ được hoàn tất. Bên cạnh nhiều yếu tố, eo biển Hormuz sẽ được mở trở lại”, Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 23/5, liệt kê một số quốc gia Trung Đông cùng với Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan, nước đóng vai trò trung gian hòa giải.
Theo ông Trump, lãnh đạo Arab Saudi, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Qatar, Ai Cập, Jordan và Bahrain đã tham gia cuộc điện đàm hôm 23/5 để thảo luận về thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột. Tổng thống Mỹ cũng đã điện đàm riêng với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, cho biết cuộc trao đổi “diễn ra rất tốt đẹp”.
“Những khía cạnh, chi tiết cuối cùng của thỏa thuận đang trong quá trình thảo luận và sẽ sớm được công bố”, ông cho hay.
Iran chưa phản hồi về thông tin.
Tuyên bố của ông Trump được đưa ra sau khi giới chức Iran cho biết vẫn còn tồn tại bất đồng giữa các bên, nhấn mạnh tranh chấp liên quan chương trình hạt nhân của Tehran sẽ không nằm trong giai đoạn đàm phán đầu tiên. Iran cho biết họ đang hoàn thiện khuôn khổ thỏa thuận gồm 14 điểm.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei hôm 23/5 ghi nhận hai bên có “xu hướng xích lại gần nhau”, nhưng thêm rằng điều đó không đồng nghĩa Iran và Mỹ sẽ đạt được thỏa thuận về những vấn đề quan trọng. Ông Baqaei hy vọng các chi tiết của thỏa thuận cuối cùng có thể được hoàn thiện “trong khoảng thời gian hợp lý 30-60 ngày” sau khi khuôn khổ được thống nhất.
Theo ông, trọng tâm của thỏa thuận khung đang được đàm phán là chấm dứt “giao tranh ở mọi mặt trận, trong đó có Lebanon”, cũng như chiến dịch phong tỏa của Mỹ đối với cảng biển Iran. Quan chức này thêm rằng các điều khoản liên quan eo biển Hormuz cũng nằm trong khuôn khổ dự thảo, song không nêu chi tiết.
Iran đã phong tỏa gần như hoàn toàn tuyến hàng hải huyết mạch này kể từ khi xung đột bùng phát, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị trường năng lượng toàn cầu. Tehran khẳng định tàu thuyền phải được lực lượng vũ trang nước này cấp phép trước khi đi qua.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Ghalibaf cảnh báo Washington sẽ phải đối mặt với phản ứng cứng rắn nếu nối lại chiến dịch tập kích, sau khi truyền thông Mỹ nêu khả năng nước này phát động tấn công trở lại và các quan chức Iran chỉ trích Mỹ đưa ra “những yêu cầu quá đáng”.
Giao tranh bùng phát hôm 28/2 khi Mỹ – Israel tập kích Iran, sát hại lãnh tụ tối cao Ali Khamenei và nhiều quan chức cấp cao của quốc gia Tây Á. Iran đáp trả bằng cách phóng tên lửa và máy bay không người lái vào các mục tiêu trên khắp khu vực. Hai bên đạt thỏa thuận ngừng bắn hôm 8/4.
Nhiều tuần đàm phán, bao gồm cả các cuộc gặp trực tiếp mang tính lịch sử do Pakistan tổ chức hồi tháng 4, đến nay vẫn chưa mang lại giải pháp lâu dài hay khôi phục hoàn toàn hoạt động tại eo biển Hormuz.
Thế bế tắc khiến người dân Iran rơi vào trạng thái bất an. “Cái trạng thái ‘không giao tranh cũng chẳng hòa bình’ còn khủng khiếp hơn cả giao tranh. Tôi sắp bắt đầu công việc mới, nhưng lại lo chiến sự có thể bùng nổ trở lại, rồi tôi sẽ lại phải bỏ việc như trước và chạy sang thành phố khác vì lo sợ”, Shahrzad, 39 tuổi, sống tại Tehran, cho hay.
Huyền Lê (Theo AFP)
Ngoại trưởng Mỹ: Thế giới sắp nhận tin tốt về chiến sự Iran
Ngoại trưởng Rubio nói rằng thông báo về thỏa thuận với Tehran có thể sắp được công bố, truyền thông Iran cũng tiết lộ một số nội dung sơ bộ.
“Tôi thực sự cho rằng có khả năng thế giới sẽ đón nhận tin tốt lành trong vài giờ tới”, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói với phóng viên tại New Delhi, Ấn Độ hôm nay, khi đề cập thỏa thuận tiềm năng với Iran.
Ông Rubio thêm rằng thỏa thuận đang hình thành sẽ giải quyết những lo ngại của Washington về eo biển Hormuz, eo biển chiến lược bị Iran phong tỏa phần lớn nhằm đáp trả cuộc tấn công của Mỹ và Israel.
“Thỏa thuận này cũng sẽ khởi động tiến trình có thể đưa chúng ta tới mục tiêu mà Tổng thống Mỹ mong muốn, đó là thế giới không còn phải lo sợ hay bất an trước nguy cơ Iran sở hữu vũ khí hạt nhân”, Ngoại trưởng Rubio nhấn mạnh.
Tổng thống Mỹ Donald Trump trước đó cho biết thỏa thuận với Iran, trong đó có điều khoản mở lại eo biển Hormuz, “cơ bản đã xong” và đang chờ hoàn tất những bước cuối cùng. “Những khía cạnh, chi tiết cuối cùng của thỏa thuận đang trong quá trình thảo luận và sẽ sớm được công bố”, ông cho hay.
Hãng thông tấn Tasnim của Iran cùng ngày đưa tin theo thỏa thuận sơ bộ có thể sắp được công bố, chiến sự sẽ chấm dứt ở mọi mặt trận, trong đó có Lebanon. Israel, với tư cách đồng minh của Mỹ, được yêu cầu phải ngừng chiến dịch ở Lebanon. Mỹ cũng phải rút lực lượng khỏi khu vực xung quanh Iran.
Cũng theo thỏa thuận tiềm năng, số lượng tàu thuyền được phép đi qua eo biển Hormuz sẽ trở lại mức trước chiến sự trong vòng 30 ngày. Lệnh phong tỏa hải quân đối với Iran phải được dỡ bỏ hoàn toàn trong vòng 30 ngày. Nếu lệnh phong tỏa không được dỡ bỏ, sẽ không có thay đổi nào đối với eo biển Hormuz.
Giai đoạn kéo dài 60 ngày sẽ được thiết lập dành cho các cuộc đàm phán về vấn đề hạt nhân. Một điều khoản khác là một phần tài sản bị đóng băng của Iran phải được giải phóng trong giai đoạn đầu tiên. Mỹ sẽ cam kết miễn trừ lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ Iran trong thời gian đàm phán, cho phép Tehran bán dầu mà không bị hạn chế.
Tuy nhiên, trái với tuyên bố của Ngoại trưởng Mỹ, Tasnim cho hay Iran chưa chấp nhận điều khoản nào liên quan lĩnh vực hạt nhân ở giai đoạn hiện tại. Một nguồn tin cấp cao Iran nói rằng nước này chưa đồng ý bàn giao kho uranium làm giàu cao và vấn đề hạt nhân không nằm trong thỏa thuận sơ bộ với Mỹ.
“Vấn đề hạt nhân sẽ được giải quyết trong các cuộc đàm phán để đạt thỏa thuận cuối cùng, do đó không nằm trong thỏa thuận hiện tại. Chưa có thỏa thuận nào về vận chuyển kho dự trữ uranium làm giàu cao của Iran ra khỏi đất nước”, nguồn tin cho biết.
Huyền Lê (Theo AFP, Reuters, Tasnim)