Tổng thống Trump thừa nhận bị bất ngờ với phản ứng của Iran, cho thấy chiến dịch tấn công của Washington còn nhiều tính toán thiếu sót.
Sau gần hai tuần giao tranh, cuộc chiến giữa Mỹ, Israel với Iran đã lan rộng và ảnh hưởng đến ít nhất 12 nước ở Trung Đông, kéo theo những cú sốc kinh tế và năng lượng với thế giới. Các diễn biến cho thấy chưa bên nào đạt được mục tiêu chiến lược của mình và đều tuyên bố đối đầu đến cùng.
Mỹ, Israel phát động chiến dịch hôm 28/2, với kỳ vọng sẽ nhanh chóng làm suy yếu chính quyền Iran. Tuy nhiên, phản ứng quyết liệt của Tehran cùng những hệ lụy phát sinh đã cho thấy tính toán của Washington vẫn còn nhiều lỗ hổng.
Ngày 18/2, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump còn đang cân nhắc có nên phát động chiến dịch nhằm vào Iran hay không, Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright đã trả lời phỏng vấn rằng ông không lo ngại về khả năng xung đột sẽ làm gián đoạn nguồn cung dầu từ Trung Đông và làm chao đảo thị trường năng lượng.
Khi Mỹ và Israel không kích Iran tháng 6/2025, ông Wright cũng khẳng định thị trường gặp rất ít gián đoạn, “giá dầu chỉ tăng trong chốc lát rồi lại giảm”. Một số cố vấn khác của Tổng thống chung quan điểm với ông Wright. Họ bác bỏ những cảnh báo về việc Iran có thể phong tỏa Eo biển Hormuz, nơi 20% sản lượng dầu của thế giới đi qua.
Nhưng trái với tính toán của chính quyền Mỹ, Iran lần này coi mối đe dọa từ Mỹ, Israel là mang tính sống còn. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) lập tức tuyên bố phong tỏa Eo biển Hormuz và sẽ tấn công mọi tàu thuyền tìm cách đi qua.
Đến nay, ít nhất 6 tàu hàng đã bị tấn công tại eo biển này. Hoạt động vận tải tại Vùng Vịnh đình trệ, giá dầu tăng vọt và chính quyền Tổng thống Trump phải gấp rút tìm cách kiềm chế giá xăng tại Mỹ.
Diễn biến của thị trường năng lượng quốc tế cùng cách đáp trả dữ dội của Iran dường như nằm ngoài dự liệu của chính quyền Trump. Ngoài lãnh thổ Israel, Iran còn phóng mưa tên lửa, UAV vào các quốc gia Arab có lực lượng Mỹ hiện diện, như Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất, Kuwait, Qatar, Bahrain, Jordan.
Tổng thống Trump ngày 2/3 mô tả việc Iran tấn công các nước Arab là “điều bất ngờ lớn nhất” với ông. Ông cho hay các quốc gia Trung Đông trước đó tin rằng Mỹ sẽ kiểm soát tốt tình hình và họ sẽ không đóng vai trò lớn nào trong cuộc xung đột. “Nhưng giờ đây họ đang phải chống trả quyết liệt khi bị Iran tấn công”, ông nói.
Giới chức Mỹ cũng phải liên tục điều chỉnh hàng loạt kế hoạch để ứng phó tình thế cấp bách. Bộ Ngoại giao Mỹ tăng cường nguồn lực để sơ tán công dân mắc kẹt ở Trung Đông, Lầu Năm Góc gấp rút bổ sung binh sĩ thu thập tin tình báo để tác chiến.
Sau khi các quan chức chính quyền ông Trump có buổi báo cáo kín với các nghị sĩ hôm 10/3, thượng nghị sĩ Dân chủ Christopher Murphy đã viết trên X rằng Nhà Trắng không có kế hoạch nào để giải tỏa Eo biển Hormuz và “không biết làm thế nào để mở lại tuyến đường này một cách an toàn”.
Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cùng ngày thừa nhận phản ứng từ Iran khiến Lầu Năm Góc bất ngờ, nhưng nhấn mạnh hành động của Tehran sẽ phản tác dụng.
Các nguồn tin cho biết ông Trump còn từng kỳ vọng đợt tấn công phủ đầu hôm 28/2, trong đó hạ sát Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei cùng hàng loạt quan chức Iran cấp cao khác, sẽ khiến chế độ ở nước này sụp đổ hoặc giúp đưa ứng viên sẵn sàng hợp tác với Washington lên nắm quyền.
Cả hai kịch bản này đều chưa thành hiện thực. Bất chấp những cảnh báo từ ông Trump, giới chức Iran vẫn bầu con trai ông Khamenei là Mojtaba Khamenei, người mang quan điểm thậm chí còn cứng rắn hơn cha, lên kế nhiệm. Nội bộ Iran cũng không xuất hiện phong trào nào thách thức chính quyền. Hơn nữa, dù bị không kích liên tục, Iran vẫn duy trì được khả năng phóng tên lửa và UAV trả đũa.
“Bạn sẽ không thể giành được một chiến thắng mang tính quyết định trong cuộc chiến với Iran, xét đến quy mô lãnh thổ, năng lực quân sự và cấu trúc thể chế của nước này”, Ellie Geranmayeh, chuyên gia về Iran tại Hội đồng châu Âu về Quan hệ Đối ngoại, nói với WSJ.
“Trọng tâm của Iran lúc này là bảo đảm tất cả những gì ông Trump nghe và thấy đều là cuộc chiến này gây tổn hại lớn thế nào cho nền kinh tế và người dân Mỹ bị ảnh hưởng ra sao. Càng kéo dài cuộc chiến tiêu hao này, Iran càng tin rằng họ có thể tiếp tục buộc Mỹ phải trả cái giá đó”, theo bà Geranmayeh.
Trong nội bộ chính quyền Mỹ, một số quan chức ngày càng bi quan trước việc Nhà Trắng thiếu một chiến lược rõ ràng để kết thúc cuộc chiến. Tuy nhiên, họ không bày tỏ trực tiếp điều đó với Tổng thống Trump, bởi ông vẫn tuyên bố chiến dịch hoàn toàn thành công.
Karoline Leavitt, thư ký báo chí Nhà Trắng, khẳng định chính quyền Mỹ “đã có một kế hoạch vững chắc” trước khi chiến tranh nổ ra, đồng thời cam kết giá dầu sẽ giảm sau khi cuộc xung đột kết thúc. Thế nhưng ông Trump chưa bao giờ nói rõ kế hoạch cụ thể với Iran là thế nào và cuộc chiến sẽ kéo dài trong bao lâu.
Không chỉ Mỹ, giới quan sát cho rằng chiến lược của Iran trong cuộc xung đột cũng đang bộc lộ hạn chế.
Bên cạnh các mục tiêu quân sự của Mỹ và Israel, Iran còn đáp trả vào hạ tầng kinh tế như sân bay, cảng biển, cơ sở năng lượng và trung tâm dữ liệu tại các nước Vùng Vịnh. Chiến lược này dường như nhằm gây sức ép lên các quốc gia Arab, buộc họ gây áp lực với Washington để ngừng bắn theo điều khoản do Tehran đưa ra.
Nhưng kịch bản này cũng không xảy ra. Thay vì gây áp lực, nhiều quốc gia Vùng Vịnh đã tăng cường phòng thủ và chọn tiếp tục phối hợp với Mỹ. Một số chuyên gia cảnh báo rằng chiến lược tấn công trên diện rộng của Tehran có thể khiến nước này “gây thù chuốc oán” nhiều hơn.
“Iran đang tham gia vào một ‘điệu nhảy tử thần’ nguy hiểm, nhắm mục tiêu gần như vào tất cả các bên. Họ đã đánh vào xương sống của nền kinh tế toàn cầu”, nhà phân tích chính trị Salman al-Ansari tại Arab Saudi nói.
“Arab Saudi đang nỗ lực hết sức để hạ nhiệt căng thẳng, nhưng nếu bị buộc phải phản ứng thì họ sẽ không hành động hạn chế, đó là bước lên tuyến đầu để đối phó với Iran. Kiềm chế không có nghĩa là yếu đuối”, ông al-Ansari tiếp tục.
Như Tâm (Theo AFP, Reuters, WSJ