Thứ Sáu (13/3), báo South China Morning Post – SCMP của Hồng Kông đưa tin rằng Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio dự kiến sẽ tháp tùng Tổng thống Donald Trump thăm Trung Quốc vào cuối tháng này. Trước đó, ông được cho là không mấy hứng thú với lời mời từ Bắc Kinh.
Nếu chuyến đi diễn ra, ông Rubio sẽ trở thành ngoại trưởng Mỹ đương nhiệm đầu tiên từng bị Trung Quốc trừng phạt.
Sau khi ông Rubio hoàn tất quy trình phê chuẩn chức Ngoại trưởng vào năm 2025, phía Trung Quốc đã âm thầm thay đổi cách phiên âm tên của ông sang “Lubiao” để tránh sự lúng túng liên quan đến việc phải dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt theo cách của chính quyền Trung Quốc.
Theo nguồn tin mà SCMP dẫn lại, ông Rubio trước đó đã nhận được lời mời thăm Trung Quốc nhưng chỉ mới phản hồi gần đây.
Bài báo cho biết do tiến độ chuẩn bị cho chuyến thăm của phái đoàn Mỹ còn hạn chế, phía Bắc Kinh cảm thấy khá thất vọng và lo ngại xảy ra sai sót. Nếu Ngoại trưởng đi cùng ông Trump, điều này có thể giúp giải quyết một số vấn đề xung quanh chuyến thăm của Tổng thống.
Trong thời gian còn là nghị sĩ Quốc hội Mỹ, ông Rubio đã hai lần bị Đảng cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) đưa vào danh sách trừng phạt vì lên án chính quyền Trung Quốc đàn áp người Duy Ngô Nhĩ ở Tân Cương và người dân Hồng Kông. Truyền thông nhà nước Trung Quốc như Tân Hoa Xã từng đưa tin rầm rộ về các lệnh trừng phạt này.
Lần trừng phạt đầu tiên được ĐCSTQ ban hành nhằm đáp trả các biện pháp trừng phạt của Mỹ đối với quan chức Trung Quốc liên quan đến cáo buộc đối xử với người Duy Ngô Nhĩ tại Tân Cương. Lần thứ hai được đưa ra sau khi Mỹ áp đặt các biện pháp nhắm vào quan chức Trung Quốc Đại Lục và Hồng Kông trong bối cảnh các cuộc biểu tình tại đặc khu này năm 2019.
Các biện pháp trừng phạt năm 2020 của ĐCSTQ không nêu rõ hậu quả cụ thể, nhưng thông thường những lệnh này sẽ cấm cá nhân bị nhắm tới cùng người thân nhập cảnh vào Trung Quốc. Điều này từng làm dấy lên câu hỏi liệu ông Rubio, hiện cũng đang giữ vai trò quyền cố vấn an ninh quốc gia Mỹ, có được phép đặt chân đến Trung Quốc hay không.
Đến nay, phía Trung Quốc vẫn chưa giải thích liệu có miễn trừ các lệnh trừng phạt hay không. Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết việc duy trì liên lạc cấp cao giữa Mỹ và Trung Quốc là cần thiết.
Tháng Hai, khi được hỏi liệu Trung Quốc có hủy bỏ lệnh trừng phạt để ông có thể cùng Trump thăm Trung Quốc hay không, ông Rubio trả lời: “Khi nào tôi thực sự đến đó thì sẽ biết.”
Nguồn tin nói với SCMP rằng một lý do khiến ông Rubio trước đây không muốn tham gia chuyến đi là vì chương trình nghị sự lần này chủ yếu tập trung vào thương mại, và do Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent dẫn dắt.
Một lý do khác là ông Rubio không muốn bị nhìn nhận là đã mềm mỏng hơn trong lập trường đối với ĐCSTQ. Tuy nhiên, nguồn tin cho biết vì hội nghị thượng đỉnh giữa lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc có ý nghĩa toàn cầu nên khả năng ông Rubio vắng mặt là rất thấp.
Phía Bắc Kinh vẫn chưa xác nhận chuyến thăm, nhưng Nhà Trắng đã công bố rằng chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Trump dự kiến diễn ra từ ngày 31/3 đến 2/4. Nếu chuyến thăm được thực hiện, ông Trump sẽ trở thành tổng thống Mỹ đầu tiên thăm Trung Quốc kể từ chuyến công du của chính ông vào năm 2017.
Ông Đạt Nguy, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và An ninh của Đại học Thanh Hoa, nói với SCMP rằng: “Giữa Mỹ và Trung Quốc có rất nhiều vấn đề cần thảo luận, đặc biệt là ngoài lĩnh vực thương mại. Những vấn đề này cần ông Rubio hoặc các quan chức khác do Tổng thống Trump chỉ định trao đổi với phía Trung Quốc.”
Kể từ khi nhậm chức, ông Rubio đã 2 lần gặp Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị, nhưng đều không diễn ra trên lãnh thổ Trung Quốc.
Ông Ali Wyne, cố vấn nghiên cứu và vận động chính sách cấp cao của tổ chức phi chính phủ International Crisis Group, cho rằng ông Rubio hiện vừa là Ngoại trưởng vừa là Cố vấn An ninh Quốc gia Nhà Trắng, nên có ảnh hưởng rất lớn trong việc hoạch định chính sách.
Theo ông, ĐCSTQ có thể muốn tận dụng cơ hội này để truyền đi thông điệp rằng ngay cả các chính trị gia có lập trường cứng rắn với ĐCSTQ cũng sẽ vì chính trị thực tế mà chấp nhận lời mời thăm Trung Quốc.
Tuy nhiên, tính toán này của Bắc Kinh có thể không thành công. Trước khi ông Trump và ông Tập Cận Bình gặp nhau tại Hàn Quốc vào tháng 10/2025, ông Rubio từng nói với các phóng viên trên máy bay rằng có người lo rằng chúng tôi sẽ đạt được một thỏa thuận thương mại nào đó với Trung Quốc bằng cách từ bỏ Đài Loan để đổi lấy lợi ích thương mại — điều đó hoàn toàn không xảy ra.
Trong cuộc gặp đó, hai bên đã đạt được thỏa thuận đình chiến thương mại Mỹ–Trung, quyết định tạm hoãn cuộc chiến thuế quan và lùi lại 1 năm việc thực hiện các biện pháp trả đũa. Bao gồm việc ĐCSTQ đồng ý trì hoãn các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm và công nghệ cao, còn Mỹ cũng tạm dừng cuộc điều tra theo Mục 301 đối với ngành hàng hải, logistics và đóng tàu của Trung Quốc.
Bình Minh