Nguồn: Kanika Gupta, “India and Taliban deepen ties as Pakistan-Afghan conflict intensifies”, Nikkei Asia, 22/03/2026
Biên dịch: Phạm Ánh Minh
Người đứng đầu văn phòng Taliban ở Doha cho rằng việc phát triển nguồn tài nguyên thiên nhiên sẽ mang lại ‘lợi ích chung cho cả hai’.
Ấn Độ và Afghanistan đang xích lại gần nhau trong bối cảnh xung đột vũ trang vẫn đang diễn ra giữa chính quyền Taliban và Pakistan. Trong khi New Delhi ngày càng gia tăng sức ép lên Islamabad thì Kabul cũng đang tìm kiếm sự hỗ trợ trong việc phát triển các nguồn tài nguyên thiên nhiên chưa được khai thác.
Phát biểu tại một cuộc họp về Afghanistan tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc vào đầu tháng này, Đại diện thường trực của Ấn Độ Parvathaneni Harish bày tỏ nước này “phản đối mạnh mẽ các cuộc không kích vào lãnh thổ Afghanistan vì đã vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên hợp quốc và nguyên tắc chủ quyền quốc gia.”
Ông cũng tái khẳng định cam kết của New Delhi đối với việc hỗ trợ phát triển và viện trợ nhân đạo tại Afghanistan, chỉ ra rằng hiện nay đã có hơn 500 dự án phát triển do Ấn Độ tài trợ đang hoạt động trên khắp 34 tỉnh của nước này.
Những phát biểu này xuất hiện trong bối cảnh quan hệ giữa Pakistan và Afghanistan vẫn đang căng thẳng do cuộc xung đột xuyên biên giới bắt đầu từ tháng mười năm ngoái và bùng nổ vào cuối tháng hai năm nay. Các cuộc không kích vào Afghanistan diễn ra sau khi Pakistan cáo buộc các nhóm phiến quân đang hoạt động từ trong lãnh thổ nước này, đặc biệt là lực lượng Tehreek-e-Taliban Pakistan (TTP). Islamabad tuyên bố các cuộc tấn công này nhắm vào nơi ẩn náu của các phiến quân, trong khi Kabul phủ nhận việc bao che cho các nhóm vũ trang này và cáo buộc Pakistan xâm phạm chủ quyền và giết hại thường dân.
Giữa các căng thẳng này, Ấn Độ và Afghanistan đang ngày càng thắt chặt quan hệ ngoại giao trong những tháng gần đây. Taliban đã bổ nhiệm Noor Ahmad Noor làm đại biện mới tại Ấn Độ. Gần đây, ông này cũng đã gặp Anand Prakash, người phụ trách quan hệ với Pakistan, Afghanistan và Iran của Bộ Ngoại giao Ấn Độ, để thảo luận về việc mở rộng hợp tác chính trị và thương mại giữa hai bên.
Suhail Shaheen, người đứng đầu văn phòng chính trị của Taliban ở Doha, trả lời Nikkei Asia rằng Afghanistan xem Ấn Độ là một đối tác quan trọng trong quá trình tái xây dựng nền kinh tế của đất nước và Kabul cũng đề xuất các cơ hội đầu tư vào nông nghiệp, bao gồm cả các dự án thủy lợi.
“Afghanistan sở hữu rất nhiều nguồn tài nguyên thiên nhiên. Còn Ấn Độ thì có kĩ thuật, trình độ chuyên môn và công nghệ, cho nên đây sẽ là lợi ích chung cho cả hai,” Shaheen cho biết. Ông cũng nói thêm rằng hợp tác trong lĩnh vực khai thác mỏ như “vàng, đá quý, quặng sắt cũng như trong lĩnh vực dầu khí” có thể bắt đầu ngay khi cả hai bên cùng ngồi xuống, xác định các nguồn tài nguyên cần ưu tiên và phát triển các dự án dựa trên một hiệp định và một khung pháp lý phù hợp.
Shaheen cũng nhấn mạnh hợp tác giáo dục giữa các trường đại học của Ấn Độ và Afghanistan, đồng thời đề xuất sự tham gia tích cực hơn của khu vực tư nhân, cho rằng các lĩnh vực như trái cây khô, nông sản hữu cơ và thảm có thể đem lại tiềm năng xuất khẩu lớn.
Ngoài ra, các quan chức Afghanistan cho biết việc tạo điều kiện cho các bệnh nhân Afghanistan đến Ấn Độ để điều trị cũng là một mục tiêu khác của Taliban. Shaheen nhận định: “Vì vậy, cần có sự tiến triển. Mối quan hệ cần có động lực. Một khi quan hệ giữa hai nước được thiết lập, tôi nghĩ nó sẽ tiếp tục tự phát triển.”
Ấn Độ vốn đã là đối tác phát triển trọng tâm của Afghanistan từ trước thời chính quyền Taliban thông qua việc hỗ trợ các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng và các sáng kiến khác. Kể từ khi Taliban lên nắm quyền trở lại vào năm 2021, New Delhi vẫn tiếp tục hỗ trợ thực phẩm, vật tư y tế và các gói viện trợ khác, nâng mức viện trợ nhân đạo từ nước này lên 1,5 tỷ rupee (tương đương 16 triệu đô la) trong ngân sách mới nhất, tăng từ 1 tỷ rupee trong năm tài chính kết thúc vào tháng này.
Bất chấp việc nối lại quan hệ này, Ấn Độ vẫn chưa chính thức công nhận chính quyền Taliban do những lo ngại của New Delhi về việc quản trị và hồ sơ nhân quyền của chính phủ này.
Cựu đại sứ Ấn Độ tại Afghanistan Jayant Prasad trả lời Nikkei rằng Afghanistan dưới quyền kiểm soát của Taliban “đang công khai thực hành phân biệt giới tính,” bao gồm những hạn chế về quyền giáo dục, việc làm và tự do đi lại của phụ nữ. Điều này tiếp tục là rào cản lớn trong việc chính thức công nhận chính quyền Taliban.
Kathy Gannon, một nhà báo chuyên viết về Afghanistan và Pakistan trong gần bốn thập kỷ, nói rằng căng thẳng địa chính trị trong khu vực, đặc biệt là lịch sử đối đầu lâu dài giữa Ấn Độ và Pakistan, “cuối cùng cũng sẽ thúc đẩy quan hệ” giữa Ấn Độ và Taliban.
Raghav Sharma, giáo sư và giám đốc của Trung tâm nghiên cứu Afghanistan tại Đại học Quốc tế O.P. Jindal, nhận định rằng có rất nhiều tiềm năng đối với Ấn Độ trong việc bắt đầu các dự án tại Afghanistan. Ông cho rằng New Delhi nên xây dựng một chiến lược “để đảm bảo duy trì được sự hiện diện ở Afghanistan, đặc biệt là nếu Ấn Độ muốn tránh việc Trung Quốc và Pakistan tự do mở rộng ảnh hưởng ở khu vực lân cận phía tây bắc của mình.”
Tuy nhiên, cựu đại sứ Prasad cũng lưu ý: “Đối với Ấn Độ, điều quan trọng là Afghanistan cần tự chủ quyết định đối ngoại và đứng vững trên đôi chân của mình.”
Ông cho biết Ấn Độ có thể cân nhắc tiếp tục triển khai các dự án phát triển quy mô nhỏ như trường học, phòng khám và sáng kiến điện mặt trời, vốn đã bị gián đoạn sau khi Taliban lên nắm quyền, tuy nhiên bất cứ sự phát triển xa hơn nào trong quan hệ giữa hai bên nên được thực hiện một cách cẩn trọng.
“Chúng ta có thể nâng cao quan hệ từng bước. Nhưng về mặt chính trị, hiện chưa phải là thời điểm phù hợp để tiến xa hơn trong việc công nhận chính thức nhà nước Hồi giáo này.”