Các quan chức Nga ủng hộ, cổ vũ ông Trump tìm cách kiểm soát Greenland, bởi Moskva có thể hưởng lợi từ rạn nứt Mỹ – châu Âu trong vấn đề này.
“Theo thông tin chưa được kiểm chứng, nhiều khả năng trong vài ngày tới sẽ diễn ra cuộc trưng cầu dân ý đột xuất và toàn bộ 55.000 cư dân Greenland có thể bỏ phiếu gia nhập Nga”, hãng thông tấn Interfax của Nga ngày 12/1 dẫn lời Phó chủ tịch Hội đồng An ninh Dmitry Medvedev.
Theo ông Medvedev, đây là lý do Tổng thống Mỹ Donald Trump cần phải hành động nhanh trong nỗ lực sáp nhập Greenland vào lãnh thổ, nếu không “sẽ chẳng thêm ngôi sao nào trên quốc kỳ Mỹ nữa, còn Nga sẽ có chủ thể liên bang thứ 90”. Ông cho rằng nếu Mỹ kiểm soát hòn đảo, ông Trump sẽ có thêm chức danh mới là “tổng thống lâm thời Greenland”.
Tuyên bố được Phó chủ tịch Hội đồng An ninh Nga đưa ra sau khi ông Trump đẩy mạnh nỗ lực nhằm giúp Mỹ kiểm soát Greenland, hòn đảo tự trị của Đan Mạch. Thái độ của ông chủ Nhà Trắng trong vấn đề ngày càng quyết liệt, cứng rắn, thậm chí ông từng tuyên bố không loại trừ khả năng dùng vũ lực để đạt mục tiêu.
Khi các nước châu Âu triển khai nhóm nhỏ binh sĩ đến Greenland để bày tỏ sự ủng hộ với Đan Mạch, ông Trump đã thông báo áp thuế trừng phạt họ, dù tất cả đều là thành viên trong liên minh quân sự NATO do Mỹ dẫn đầu.
Các diễn biến này khiến nội bộ NATO rạn nứt nghiêm trọng nhất kể từ khi thành lập năm 1949. Một số quan chức đã nêu ra kịch bản tồi tệ nhất là các thành viên NATO ở châu Âu sẽ phải điều quân chống lại Mỹ, một thành viên NATO khác, nếu đụng độ nổ ra ở Greenland.
“Đây là cuộc khủng hoảng ở mức báo động cao nhất, đang chia rẽ Bắc Mỹ và châu Âu”, John Foreman, cựu tùy viên quốc phòng Anh tại Nga và Ukraine, nhận định. “Nga hẳn đang ngồi nhìn và tự nhủ rằng vận may cứ thế liên tiếp tìm đến họ”.
Nga từ lâu đã coi NATO là mối đe dọa an ninh quốc gia nghiêm trọng, tìm cách ngăn liên minh quân sự xuyên Đại Tây Dương này mở rộng về phía đông. Đây cũng là một trong những lý do Nga đưa ra để phát động chiến dịch ở Ukraine, khi Kiev tìm cách gia nhập NATO.
Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov ngày 20/1 nói NATO đang rơi vào “khủng hoảng nghiêm trọng” và ông chưa từng nghĩ đến kịch bản một thành viên của liên minh tấn công thành viên khác.
Ông khẳng định Nga chỉ theo dõi tình hình, không có kế hoạch chiếm Greenland nếu Mỹ không ra tay, như lập luận của Tổng thống Trump. Ông Lavrov còn “ngầm cổ vũ” ông Trump, so sánh hòn đảo này với Crimea, bán đảo Nga sáp nhập vào lãnh thổ năm 2014.
“Greenland quan trọng với Mỹ không kém gì vai trò của Crimea với Nga”, Ngoại trưởng Lavrov nói.
Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cũng ca ngợi nỗ lực của ông Trump nhằm kiểm soát Greenland. “Tổng thống Trump chắc chắn sẽ đi vào sử sách khi giải quyết xong vấn đề sáp nhập Greenland. Không chỉ trong lịch sử Mỹ, mà cả lịch sử thế giới”, ông Peskov bình luận.
Kirill Dmitriev, đặc phái viên của Tổng thống Nga Vladimir Putin, thì tìm cách châm chọc 8 nước châu Âu, gồm Anh, Đan Mạch, Pháp, Đức, Phần Lan, Hà Lan và Na Uy, sau khi họ bị ông Trump dọa áp thuế 10%.
“Mức thuế này tương đương với khoảng 1% cho mỗi binh sĩ được châu Âu điều đến Greenland”, ông Dmitriev viết trên mạng xã hội X. Ông cho rằng liên minh xuyên Đại Tây Dương “đã kết thúc”, và các lãnh đạo châu Âu không nên “khiêu khích” ông Trump.
Ông Medvedev tiếp tục lên tiếng hưởng ứng động thái áp thuế của Mỹ với các nước châu Âu, nói rằng đây là bằng chứng cho thấy “sự chia rẽ ngày càng sâu sắc” trong NATO. “Mỹ chọn Greenland thay vì sự đoàn kết xuyên Đại Tây Dương nào đó”, ông nói.
Đây là lần hiếm hoi các quan chức cấp cao Nga đồng loạt bày tỏ sự ủng hộ với ông Trump trong một vấn đề liên quan đến châu Âu. Ông Medvedev ba tháng trước còn chỉ trích gay gắt ông Trump “bước vào con đường gây chiến với Nga” khi áp lệnh trừng phạt với hai tập đoàn dầu mỏ nước này.
Những phát biểu đó đánh trúng lo ngại của một số lãnh đạo châu Âu rằng Mỹ kiểm soát Greenland sẽ làm xói mòn các chuẩn mực của luật pháp quốc tế, có thể thúc đẩy Tổng thống Putin mạnh tay hơn nữa trong chiến dịch ở Ukraine. Ngoài Crimea, Nga cuối năm 2022 đã tuyên bố sáp nhập 4 tỉnh ở Ukraine là Donetsk, Lugansk, Zaporizhzhia và Kherson.
Nhà phân tích chính trị Nga Sergei Markov, từng làm việc cho Điện Kremlin, cho rằng rạn nứt ngày càng sâu giữa Washington và Brussels có thể là phát súng mở màn cho một cuộc tái sắp xếp toàn diện chính sách an ninh của phương Tây, điều sẽ mang lại nhiều lợi ích cho Nga.
Trong một bài đăng trên Telegram, Markov suy đoán rằng căng thẳng có thể leo thang đến mức có thể khiến NATO tan rã, khi niềm tin chiến lược giữa châu Âu với Mỹ đổ vỡ hoàn toàn. Ukraine, khi không còn sự hậu thuẫn của châu Âu, sẽ phải chấp nhận một thỏa thuận hòa bình theo các điều kiện Nga đưa ra.
“Nga sẽ khôi phục quan hệ rất tốt với Ukraine, duy trì quan hệ tốt với một nửa châu Âu và quan hệ bình thường với Mỹ”, Markov lập luận. “Greenland chính là lời giải lý tưởng”.
Tuy nhiên, nhiều lãnh đạo phương Tây cho rằng kịch bản này khó có khả năng xảy ra. Họ đã nỗ lực thuyết phục Tổng thống Trump rằng kiểm soát Greenland là không cần thiết, hóa giải nguy cơ thương chiến và giữ cho liên minh gắn kết. Tổng thư ký NATO Mark Rutte đã điện đàm với ông Trump sáng 20/1. Ông chủ Nhà Trắng đã chấp thuận tổ chức cuộc họp về Greenland tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) tại Davos, Thụy Sĩ.
“Sự sụp đổ của liên minh xuyên Đại Tây Dương. Cuối cùng cũng có điều gì đó đáng thảo luận ở Davos”, đặc phái viên Dmitriev viết trên X.
Dự báo của ông Dmitriev đã sai, khi ông Trump ngày 21/1 phát biểu tại WEF và đưa ra cam kết rõ ràng nhất từ trước tới nay về việc sẽ không sử dụng vũ lực để chống lại Greenland. Ông thông báo đã cùng lãnh đạo NATO đạt được một khuôn khổ cho thỏa thuận về Greenland mà ông cảm thấy hài lòng, rút lại cảnh báo áp thuế với châu Âu.
Dù vậy, giới quan sát chỉ ra rằng Nga không được lợi hoàn toàn nếu ông Trump thành công trong việc mua lại Greenland, đặt hòn đảo chiến lược này dưới quyền kiểm soát của Mỹ.
Greenland là đảo lớn nhất thế giới, nằm gần Bắc Mỹ, giữa Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương. Hòn đảo thuộc Đan Mạch, có dân số 57.000 người và diện tích khoảng 2,16 triệu km2. Hòn đảo nằm trên tuyến đường ngắn nhất từ Bắc Mỹ tới châu Âu, khiến nó trở thành địa điểm chiến lược quan trọng với Washington. Greenland có nguồn khoáng sản dồi dào, phần lớn chưa được khai thác.
NATO và Nga đều tăng cường hiện diện quân sự ở Bắc Cực những năm gần đây. Moskva không đưa ra tuyên bố chủ quyền nào đối với Greenland, nhưng từ lâu đã chú ý đến vai trò chiến lược của hòn đảo trong vấn đề an ninh Bắc Cực, do nó án ngữ tuyến hàng hải Bắc Đại Tây Dương và là nơi Mỹ đặt căn cứ quân sự cùng trạm giám sát không gian.
Điện Kremlin mô tả Bắc Cực là khu vực có lợi ích quốc gia và chiến lược của Nga. Do đó, kịch bản Mỹ kiểm soát Greenland rất có thể sẽ trở thành thách thức thực sự đối với vị thế thống trị của Nga ở Bắc Cực.
Matthew Chance, cây viết bình luận của CNN, cho rằng Nga có thể còn những mối lo sâu xa hơn, khi chính quyền Tổng thống Trump nhiệm kỳ hai trở nên khó đoán. Washington đang sử dụng sức mạnh quân sự và kinh tế toàn cầu mà không gặp nhiều ràng buộc.
“Việc ứng phó với một ông Trump ngày càng quyết liệt có thể sẽ là thách thức không nhỏ đối với Điện Kremlin, vốn đã quen làm việc với một chính quyền Mỹ ổn định và dễ đoán”, Chance cho biết.
Như Tâm (Theo CNN, WSJ, Reuters)