Nguyễn Ngọc Như Quỳnh
22-5-2026
Trong một động thái pháp lý cứng rắn đánh dấu sự rạn nứt của một dự án từng được kỳ vọng lớn, bang North Carolina đã đệ đơn kiện nhà sản xuất xe điện VinFast nhằm thu hồi khu đất tại Hạt Chatham. Vụ kiện này diễn ra sau khi công ty bị cáo buộc không đáp ứng các cam kết về tiến độ xây dựng và từ chối bán lại đất cho tiểu bang.
Theo nhà báo Brian Gordon cập nhật ngày 22 tháng 5 năm 2026, Tổng chưởng lý bang Jeff Jackson đã thay mặt Bộ Thương mại North Carolina nộp đơn kiện lên tòa án Hạt Wake. “VinFast đã đồng ý xây dựng một nhà máy và tạo việc làm cho người dân North Carolina. Nhưng họ không làm được việc nào cả“, ông Jackson nhấn mạnh trong thông cáo báo chí.
Từ thỏa thuận tỷ đô đến dự án “đắp chiếu”
Trở lại tháng 3 năm 2022, North Carolina đã trao cho VinFast một gói ưu đãi kinh tế khổng lồ để xây dựng nhà máy lắp ráp ô tô lớn đầu tiên của bang. Theo đó, VinFast cam kết đầu tư 4 tỷ USD, tạo 7.500 việc làm trên khu đất rộng 1.765 mẫu Anh tại Moncure.
Để dọn đường cho dự án, tính đến tháng 7 năm 2024, tiểu bang đã chi trước một khoản tiền không nhỏ: 51,7 triệu USD cho khu đất, 28,4 triệu USD làm đường và hơn 15 triệu USD cho hệ thống cấp thoát nước tại khu vực lân cận. Tuy nhiên, để bảo vệ nguồn vốn này, tiểu bang đã cài cắm một “điều khoản mua lại”, cho phép họ thu hồi đất nếu VinFast trễ hẹn phát triển.
Thực tế hiện nay, theo đơn kiện dài 191 trang của tiểu bang, VinFast đã vi phạm nghiêm trọng các mốc thời gian:
Lẽ ra phải bắt đầu xây dựng phần thân (cấu trúc thẳng đứng) trước tháng 1 năm 2024.
Phải bắt đầu sản xuất tại địa phương trước ngày 1 tháng 7 năm nay.
Bang North Carolina cáo buộc: “VinFast đã bỏ hoang công trường trong hơn một năm. Công ty không chỉ thất bại trong việc tạo ra việc làm mà còn không có một chút tiến triển nào đối với việc xây dựng“.
Theo bài báo, để tránh bị kích hoạt điều khoản thu hồi đất, VinFast phải tạo được 1.750 việc làm tại Moncure vào cuối năm nay – một mục tiêu gần như bất khả thi trong bối cảnh hiện tại, khi hãng tuyên bố lùi lịch mở cửa nhà máy đến năm 2028.
Cuộc đàm phán bất thành và phản ứng của VinFast
Hồ sơ vụ kiện tiết lộ rằng, căng thẳng đã leo thang từ cuối năm ngoái. Vào ngày 11 tháng 12, giới chức North Carolina đã gặp gỡ Chủ tịch VinFast Lê Thị Thu Thủy để thảo luận về việc mua lại khu đất. Bộ Tư pháp bang cho biết, họ muốn có một “cách tiếp cận hợp tác”, nhưng VinFast đã “từ chối lời đề nghị” và vẫn khẳng định sẽ tiếp tục xây dựng mà không giải thích được làm cách nào để đưa nhà máy vào hoạt động trong vòng sáu tháng khi chưa có công trình nào được dựng lên.
Vào tháng 2, VinFast tiếp tục phủ nhận việc vi phạm thỏa thuận phát triển. Và mới đây, phản hồi về thông tin vụ kiện, hãng xe đưa ra một tuyên bố vào thứ Năm với tờ The News & Observer:
“Các hợp đồng với các nhà thầu đã được ký kết và các hoạt động xây dựng dự kiến sẽ sớm bắt đầu theo đúng tiến độ đã lên kế hoạch“. VinFast cũng cho biết họ mới chỉ biết thông tin qua truyền thông đại chúng và chưa nhận được tài liệu chính thức nào từ bang North Carolina, đồng thời sẽ xem xét đơn kiện để đưa ra phản hồi chính thức.
Tuy nhiên, với việc Thống đốc Josh Stein tuyên bố hành động khởi kiện là nhằm “bảo vệ những người nộp thuế và đưa siêu dự án ở Hạt Chatham trở lại thị trường“, tương lai của dự án VinFast tại Mỹ dường như đang đứng trước ngã rẽ khó khăn nhất từ trước đến nay.
Nhìn từ vụ kiện này, có thể thấy chiến lược mang chuông đi đánh xứ người của VinFast đang vấp phải rào cản khi cố gắng áp dụng lại khuôn mẫu kinh doanh quen thuộc tại Việt Nam. Đó là mô hình: Công bố siêu dự án, tận dụng tối đa các gói ưu đãi của chính quyền địa phương, rồi dùng chính dự án đó làm đòn bẩy truyền thông để đánh bóng tên tuổi, gây thanh thế (hay nói theo ngôn ngữ thị trường là để “lùa gà” thu hút giới đầu tư).
Tuy nhiên, sự đổ vỡ của thỏa thuận tại North Carolina cho thấy, chiến lược này đã hoàn toàn phá sản. Nước Mỹ không phải là Việt Nam. Môi trường pháp lý và sự minh bạch tại Mỹ không cho phép các dự án “bánh vẽ” mọc lên, bỏ hoang nhiều năm rồi dễ dàng biến tướng mục đích đầu tư hay chuyển đổi thành công nghệ “phân lô bán nền”.
Tại Mỹ, các gói ưu đãi tỷ đô luôn đi kèm với những điều khoản ràng buộc pháp lý cực kỳ khắt khe (điển hình như “điều khoản mua lại” đã được kích hoạt trong trường hợp này). Các chính quyền tiểu bang quản lý giải ngân dựa trên hiệu quả thực tế (KPIs) rõ ràng: Doanh nghiệp tạo ra bao nhiêu việc làm, xây dựng đến giai đoạn nào thì mới được nhận tiền, và nếu vi phạm sẽ bị thu hồi tài sản, kiện ra tòa ngay lập tức.
Việc VinFast đình trệ thi công, không có sản phẩm thực tế theo đúng cam kết nhưng vẫn muốn kéo dài thời gian “giữ đất”, đã đụng phải sự cứng rắn của luật pháp Mỹ, dẫn đến một kết cục pháp lý tất yếu.
Thêm vào đó, việc chính quyền tiểu bang North Carolina chính thức khởi kiện VinFast vì hành vi “thất hứa” không chỉ là một đòn giáng mạnh vào uy tín của hãng tại Mỹ, mà còn có thể tạo ra những hệ lụy pháp lý vượt ra ngoài biên giới. Điển hình, diễn biến này rất có thể sẽ trở thành một bằng chứng củng cố mạnh mẽ, mang lại lợi thế không nhỏ cho bà Phương Ngô trước tòa án British Columbia (Canada) vào ngày 4/6 tới.
Trong bối cảnh bà [Phương Ngô] đang đối mặt với các tranh chấp pháp lý xoay quanh loạt bài viết vạch trần những thủ đoạn bị cho là lừa đảo của VinFast, việc một cơ quan công quyền cấp bang của Mỹ đưa ra các cáo buộc bằng văn bản về sự vi phạm cam kết và thiếu minh bạch của hãng xe này sẽ là một dẫn chứng thực tế khó có thể chối cãi.