Nguyễn Quốc Khải
8-1-2026
Donald Trump nhiều lần hứa với cử tri rằng ông sẽ không can thiệp vào công việc nội bộ của các quốc gia khác, ủng hộ đường lối “Nước Mỹ trên hết” và chấm dứt các cuộc chiến tranh kéo dài tốn xương máu và tiền bạc của Mỹ. Tuy nhiên, hành động và tuyên bố của ông thường mâu thuẫn, và trên thực tế, chính quyền của ông đã can thiệp vào các vấn đề chính trị và quân sự của các quốc gia khác.
Trump hứa những gì trong chiến dịch tranh cử?
Trong các chiến dịch tranh cử, Trump đã đưa ra những lời hứa cốt lõi là giảm bớt sự hiện diện quân sự của Mỹ ở nước ngoài và tránh can thiệp vào các vấn đề quốc tế.
Ngay trong mùa tranh cử 2016, Trump nổi bật trong số các ứng cử viên sơ bộ của đảng Cộng Hòa bằng cách tự tạo cho mình hình ảnh của một người ngoài cuộc nổi loạn. Ông liên tục khẳng định rằng mình là người duy nhất trong cuộc đua phản đối chiến tranh và can thiệp vào chuyện của thế giới.
Trump tuyên bố rằng ông đã chống cuộc xâm lược Iraq. Ông chỉ trích gay gắt chính sách đối ngoại lưỡng đảng vì chủ nghĩa quân phiệt tai hại trong vài chục năm của họ. Đối với một quốc gia mệt mỏi vì chiến tranh và khao khát sự thay đổi, điều này đủ để chứng minh rằng Trump khác biệt. Nhãn hiệu “chống chiến tranh, chống can thiệp” đã gắn liền với ông và được cử tri ủng hộ.
Những lời hứa của Trump tóm tắt như sau:
– Chủ nghĩa không can thiệp: Ông tuyên bố rằng Hoa Kỳ không có “quyền dạy dỗ” các quốc gia khác về “cách sống”.
– Chấm dứt chiến tranh: Một lời hứa quan trọng trong chiến dịch tranh cử là chấm dứt sự can thiệp của Mỹ vào các “cuộc chiến kéo dài” như ở Afghanistan và Iraq.
– Học thuyết “Nước Mỹ trên hết”: Chính sách đối ngoại của ông tập trung vào việc đặt lợi ích của Mỹ lên hàng đầu, lập luận rằng Hoa Kỳ đang chi quá nhiều tiền để bảo vệ các quốc gia giàu có mà không thu được lợi ích đáng kể nào.
Những hành động của Trump khi nắm quyền
Mặc dù tuyên bố ủng hộ chủ nghĩa không can thiệp, chính quyền Trump vẫn liên tục can thiệp vào công việc nội bộ của các quốc gia khác. Kiểm tra lại thời gian ông tại nhiệm cho thấy, hồ sơ bao gồm cả việc cắt giảm quân sự và các trường hợp can thiệp quân sự.
– Ngay sau khi nhậm chức nhiệm kỳ 2, Tổng Thống Donald Trump và nhóm của ông đã bắt đầu thay đổi lập trường lâu nay của Hoa Kỳ với tư cách là quốc gia ủng hộ dân chủ trên toàn cầu. Chính quyền Trump đã giải tán ngay các chương trình hỗ trợ dân chủ của Hoa Kỳ, giải thể hầu hết năng lực thể chế của Bộ Ngoại Giao về các vấn đề dân chủ, và vô hiệu hóa hầu hết các hoạt động phát thanh truyền hình toàn cầu của Hoa Kỳ như VOA, RFA, và RFE… vốn là một trụ cột truyền thống trong việc hỗ trợ dân chủ.
– Giảm quân số: Chính quyền của ông đã giảm đáng kể sự hiện diện của quân đội Mỹ ở Afghanistan và Iraq, ký một thỏa thuận với Taliban vào năm 2020 dẫn đến việc rút toàn bộ quân đội vào năm sau đó.
– Các cuộc tấn công quân sự: Ông đã cho phép tiến hành các cuộc tấn công tên lửa vào một sân bay quân sự của Syria vào năm 2017 và các cuộc không kích ở Yemen. Điều này mâu thuẫn với lập trường không can thiệp của ông.
– Năm 2020, vụ ám sát bất hợp pháp tướng Qasem Soleimani, chỉ huy Lực Lượng Quds thuộc Vệ Binh Cách Mạng Hồi Giáo của Iran, tại Iraq, đã đẩy hai quốc gia đến bờ vực thảm họa. Cuối cùng, chính áp lực từ sự huy động của hàng triệu người trên khắp Hoa Kỳ, Iran và nhiều nơi khác, kết hợp với sự kiềm chế từ chính phủ Iran, đã ngăn được thảm họa chiến tranh.
– Năm 2019, Trump đã xé bỏ Hiệp Ước Lực Lượng Hạt Nhân Tầm Trung (Intermediate-Range Nuclear Forces Treaty), rồi năm 2020 rút khỏi Hiệp Ước Bầu Trời Mở (Open Skies Treaty) bảo đảm sự minh bạch giữa Mỹ, phần lớn châu Âu và Nga, và không gia hạn Hiệp Ước START mới quan trọng với Nga. Ông ta đã áp dụng cách tiếp cận không nhất quán và thường xuyên đối đầu trong các cuộc đàm phán với Triều Tiên, điều suýt nữa dẫn đến chiến tranh hạt nhân.
– Can thiệp chính trị: Chính quyền của ông đã can thiệp vào lãnh vực chính trị của các quốc gia khác như gây ảnh hưởng đến các cuộc bầu cử ở Honduras và Argentina, tăng cường áp lực, thậm chí cả các hoạt động quân sự chống lại các quốc gia như Venezuela và Colombia.
– Chính quyền Trump can thiệp trực tiếp vào cả Liên Hiệp Âu Châu (một sự kiện nghiêm trọng mà ít người để ý đến) và đã làm Âu Châu nổi giận. António Costa, Chủ tịch Hội đồng châu Âu, cùng các nhà lãnh đạo quốc gia, đã cảnh báo chính quyền Trump không nên can thiệp vào công việc nội bộ của châu Âu.
Cuối năm vừa qua, ông Costa cho biết có những tín hiệu cho thấy Washington ủng hộ các đảng theo chủ nghĩa dân tộc ở châu Âu. Điều này không thể chấp nhận được. Chiến lược mới này của chính quyền Trump vượt ra ngoài những khác biệt về khủng hoảng khí hậu, … Điều chúng ta không thể chấp nhận là mối đe dọa can thiệp vào chính trị châu Âu, ông nói. “Các đồng minh không đe dọa can thiệp vào các lựa chọn chính trị nội bộ của các đồng minh khác“.
Thứ trưởng Ngoại giao Hoa Kỳ, Christopher Landau từng công khai chỉ trích Liên Minh Châu Âu là một tổ chức “không được bầu cử, không dân chủ và không đại diện” đang làm suy yếu an ninh của Hoa Kỳ.
– Đe dọa sử dụng vũ lực: Trump đã từ chối loại trừ khả năng sử dụng lực lượng quân sự để chiếm quyền kiểm soát các vùng lãnh thổ như Greenland hoặc kênh đào Panama, và đã đe dọa các quốc gia mà ông cáo buộc không hành động vì lợi ích của Hoa Kỳ.
– Ném bom Iran: Vào ngày 2-6-2025, Không Quân và Hải Quân Hoa Kỳ đã tấn công ba cơ sở hạt nhân ở Iran, đẩy nước Mỹ vào cuộc chiến tranh Iran-Israel. Đó là nhà máy làm giàu uranium Fordow, Cơ sở hạt nhân Natanz và Trung tâm Công nghệ hạt nhân Isfahan. Iran đã đáp trả bằng cách tấn công một căn cứ của Mỹ ở Qatar. Ngày hôm sau, Trump tuyên bố ngừng bắn giữa Iran và Israel. Ngày 2 tháng 7, Iran đình chỉ hợp tác với Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).
– Gần đây nhất là cuộc tấn công Venezuela vào ngày 3/1/2026 và bắt cóc Tổng Thống Nicholas Maduro cùng vợ ông ta, đưa về Mỹ để xử về vụ buôn bán ma túy. Chủ đích của cuộc tấn công quân sự này là chiếm nguồn dầu mỏ lớn nhất thế giới. Trong cuộc họp báo cùng trong ngày tại Mar-a-Lago, Florida, Trump nói thẳng mà không chút do dự hay che đậy nào, rằng ông muốn kiểm soát dầu mỏ của Venezuela. Đó không phải là lời nói bâng quơ hay vô tình. Ông lặp lại nhiều lần rằng các công ty dầu mỏ lớn của Mỹ sẽ đến, đầu tư hàng tỷ đô la và tu sửa hạ tầng cơ sở ở nước này.
Trump đe dọa sáp nhập Greenland
Trước khi nhậm chức, Trump từng bày tỏ mong muốn sáp nhập Greenland từ Đan Mạch, quốc gia hiện đang kiểm soát vùng lãnh thổ Bắc Cực. Vùng tự trị này rất giàu khoáng sản đất hiếm, như lithium và titan, những nguyên liệu quan trọng để sản xuất điện thoại và chip máy tính. Vị trí địa lý của Greenland, theo tuyên bố của Mỹ, cũng mang tính chiến lược.
Vào tháng 3 năm ngoái. Phó Tổng Thống JD Vance đã đến thăm Greenland để trình bày ý tưởng sáp nhập đồng thời trấn an người dân. Ông nói: “Chúng tôi không nghĩ rằng lực lượng quân sự sẽ cần thiết”. Tháng trước, Trump đã đẩy mạnh nỗ lực sáp nhập bằng cách bổ nhiệm Thống đốc bang Louisiana, Jeff Landry, làm đặc phái viên đến Greenland. “Chúng ta phải có nó”, Trump nói vào thời điểm đó như một lãnh tụ đế quốc.
Các nhà lãnh đạo Greenland và Đan Mạch đều chỉ trích kế hoạch sáp nhập của Trump. Thủ tướng Đan Mạch, Mette Frederiksen ngày 5/1 đưa ra cảnh báo rằng, nếu Mỹ tấn công Greenland của Đan Mạch, một thành viên của Tổ Chức Hiệp Ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), thì toàn bộ NATO sẽ sụp đổ.
Bà Frederiksen nói trong cuộc phỏng vấn: “Tôi tin rằng người ta nên xem xét nghiêm túc lời nói của tổng thống Mỹ khi ông ấy nói rằng ông ấy muốn Greenland. Nhưng tôi cũng muốn làm rõ rằng, nếu Mỹ chọn cách tấn công quân sự một quốc gia thành viên NATO khác, thì mọi thứ sẽ dừng lại, bao gồm cả NATO, và do đó, cả an ninh đã được thiết lập kể từ khi kết thúc Chiến tranh Thế giới thứ hai”.
Hôm sau, ngày 6/1, các nhà lãnh đạo châu Âu đã đưa ra một tuyên bố chung nhằm phản đối sự mong muốn chiếm Greenland của Donald Trump. Bản tuyên bố nêu rõ: “Vương quốc Đan Mạch – bao gồm cả Greenland – là thành viên của NATO. Do đó, an ninh ở Bắc Cực phải được bảo đảm một cách tập thể, phối hợp với các đồng minh NATO, gồm cả Hoa Kỳ, bằng cách tuân thủ các nguyên tắc của Hiến Chương Liên Hiệp Quốc, bao gồm chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và tính bất khả xâm phạm của biên giới. Đây là những nguyên tắc phổ quát, và chúng tôi sẽ không ngừng bảo vệ chúng. Greenland thuộc về người dân của Greenland. Chỉ có Đan Mạch và Greenland mới có quyền quyết định các vấn đề liên quan đến Đan Mạch và Greenland”.
Bản tuyên bố chung được ký bởi Thủ Tướng Đan Mạch Mette Frederiksen, Tổng Thống Pháp Emmanuel Macron, Thủ Tướng Đức Friedrich Merz, Thủ Tướng Anh Keir Starmer, cũng như các nhà lãnh đạo của Ý, Tây Ban Nha và Ba Lan.
Cựu chỉ huy cấp cao của NATO, Trung Tướng Michel Yakovleff người Pháp, đã đưa ra một lời cảnh báo gây chấn động thế giới: Nếu Donald Trump có ý định chiếm Greenland, châu Âu phải sẵn sàng chống trả – thậm chí là chống lại cả Hoa Kỳ. Yakovleff, người đã làm việc trong nhiều thập niên ở các cấp bậc quân sự cao nhất của NATO, đã không ngần ngại nói thẳng: “Nếu Trump hành động liên quan đến Greenland, người châu Âu phải sẵn sàng chiến đấu với Mỹ”.
Bản tin của Occupied Democrats nhận định rằng: “Đây là những lời lẽ mang tính chất chiến tranh. Đây là những gì nước Mỹ dưới thời Trump đã trở thành quá liều lĩnh, quá hiếu chiến, quá thù địch với các đồng minh đến nỗi một vị tướng NATO đã nghỉ hưu đang công khai thảo luận về ‘sự chia ly’ với Hoa Kỳ và sự kết thúc của chính NATO”.
Học thuyết Monroe
Trong một diễn biến gần đây, chính quyền Trump đã công khai viện dẫn Học Thuyết Monroe thế kỷ 19, mà báo chí gọi là “Học thuyết Donroe”, để biện minh cho việc khẳng định sự thống trị của Hoa Kỳ đối với khu vực Mỹ Latin và tích cực chống lại ảnh hưởng của các quốc gia khác trong khu vực.
Học thuyết Monroe là một chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ, được Tổng Thống James Monroe thiết lập vào năm 1823, cảnh báo các cường quốc châu Âu không được tiếp tục thuộc địa hóa hoặc can thiệp vào Tây Bán Cầu, khẳng định rằng châu Mỹ không còn chỗ cho các thuộc địa mới của châu Âu và bất kỳ nỗ lực nào như vậy sẽ bị coi là hành động thù địch. Nói một cách đơn giản, lục địa châu Mỹ không còn là vùng đất cho các quốc gia châu Âu đến chiếm làm thuộc địa nữa.
Đổi lại, Hoa Kỳ cam kết không can thiệp vào các cuộc xung đột và công việc nội bộ của châu Âu, tạo ra các phạm vi ảnh hưởng riêng biệt và đánh dấu một nền tảng quan trọng trong chính sách đối ngoại của Mỹ nhằm thiết lập sự thống trị của Hoa Kỳ ở bán cầu của mình.
Học thuyết Monroe được Trump coi là phù hợp và có thể áp dụng trong thời điểm hiện tại, đặc biệt như một khuôn khổ để khẳng định ảnh hưởng của Hoa Kỳ ở Tây Bán Cầu trước những thách thức ngày càng tăng từ các cường quốc như Trung Quốc và Nga. Dấu ấn ngày càng tăng của Trung Quốc về thương mại, khoáng sản, đất đai và khả năng bố trí quân sự tại Mỹ Latin. Tuy nhiên, một lần nữa đổi lại, chính quyền Trump sẽ phải cam kết không can thiệp vào Âu Châu và Á châu. Rừng nào cọp nấy.
***
Từ năm 2007, Trung Quốc đã đầu tư khoảng 67 tỷ đô la vào Venezuela, chủ yếu vào lĩnh vực năng lượng, và dự kiến đến cuối năm 2025, khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của Venezuela sẽ được chuyển đến Trung Quốc. Vào tháng 9 năm 2023, Trung Quốc đã nâng cấp quan hệ với Venezuela lên thành “Quan hệ đối tác chiến lược toàn diện” – cấp độ ngoại giao cao nhất mà Bắc Kinh duy trì, chỉ được chia sẻ với năm quốc gia khác: Pakistan, Belarus, Ethiopia, Uzbekistan và Hungary. Điều này thể hiện cam kết vô điều kiện đối với sự hợp tác chặt chẽ trên các vấn đề chính trị, kinh tế và an ninh. Vào tháng 8 năm 2025, chỉ vài tháng trước cuộc tấn công của Mỹ, một công ty Trung Quốc đã ký thỏa thuận trị giá 1 tỷ đô la, kéo dài 20 năm để khai thác các mỏ dầu của Venezuela.
Mới đây, vào ngày 23 tháng 12, Trung Quốc đã lên tiếng bảo vệ chủ quyền của Venezuela tại Hội Đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc. Phó Đại Diện Sun Lei yêu cầu Mỹ ngay lập tức chấm dứt các hành động tấn công các thuyền bè của Venezuela. Khi chiến dịch quân sự của Mỹ bắt đầu, Bắc Kinh chỉ đưa ra những lời lên án về mặt ngoại giao, cùng với Nga, Trung Quốc đòi Hoa Kỳ trả tự do cho Nicholas Maduro.
Trên thực tế, phản ứng của Trung Quốc vẫn còn hạn chế. Venezuela cách Trung Quốc hơn 8,000 dặm, vượt quá khả năng triển khai lực lượng và mức độ chấp nhận rủi ro hiện tại của Bắc Kinh. Trung Quốc không cung cấp bất kỳ hỗ trợ quân sự hay an ninh nào, không điều động tàu hải quân và không mạo hiểm làm leo thang căng thẳng trong quan hệ Mỹ-Trung.
Kết luận
Các chuyên gia chính sách đối ngoại đều chia sẻ một nhận xét chung rằng, trái với những tuyên bố vung vít, Trump không cam kết với chính sách không can thiệp. Hành động của Trump dựa trên sức mạnh và ảnh hưởng, một cách thực dụng và thường là đơn phương.
Về bản chất, mặc dù lời hứa không can thiệp là một phần trọng tâm trong chính sách ngoại giao của ông, nhưng trên thực tế ông thường trộn lẫn chủ nghĩa biệt lập và chủ nghĩa can thiệp đơn phương với nhau.
Những hành động và tuyên bố gần đây của Tổng thống Trump cho thấy, ông không thực sự nghiêm túc với chính sách không can thiệp mà thay vào đó lại theo đuổi chính sách đối ngoại can thiệp tùy tiện, đặc biệt là ở khu vực Tây Bán Cầu.
Mặc dù Chiến Lược An Ninh Quốc Gia (National Security Strategy – NSS) của chính quyền Trump đề cập đến việc tôn trọng chủ quyền quốc gia và tránh “các cuộc chiến tranh kéo dài vô tận”, nhưng hành động của ông lại mâu thuẫn với những tuyên bố này.
Quân đội Mỹ gần đây tiến hành chiến dịch quân sự ở Venezuela, dẫn đến việc bắt giữ Tổng Thống Nicolás Maduro, sau đó Trump tuyên bố Mỹ sẽ “điều hành đất nước” Venezuela tạm thời. Đây là một ví dụ rõ ràng về sự can thiệp trực tiếp và thay đổi chế độ, một hành động then chốt mâu thuẫn với chính sách không can thiệp mà Trump đã cam kết với cử tri ủng hộ ông.
Một số phân tích cho rằng, các biện pháp can thiệp như ở Venezuela, nhằm tiếp cận các nguồn tài nguyên thiên nhiên như dầu mỏ cho các tập đoàn của Mỹ, chứ không phải tuân thủ các nguyên tắc không can thiệp hoặc an ninh quốc gia.
Các nhà quan sát đã nhận thấy rằng, chính quyền Trump đã nhiều lần phớt lờ luật pháp quốc tế và các chuẩn mực hiến pháp liên quan đến việc sử dụng vũ lực. Điều này cho thấy Trump sẵn sàng can thiệp khi điều đó phù hợp với lợi ích của mình.
Báo Times of India quan ngại về chủ nghĩa đế quốc mới của Hoa Kỳ dưới quyền Trump. Với chủ đề “Từ Venezuela đến Greenland: Liệu Trump đang viết nên kịch bản nguy hiểm của chủ nghĩa đế quốc Mỹ?” Báo này cảnh báo: “Liệu Donald Trump đang mở ra một giai đoạn mới nguy hiểm của chủ nghĩa đế quốc Mỹ? Thế giới đã bàng hoàng trước cú sốc vào ngày 3 tháng 1 khi quân đội Hoa Kỳ tấn công Venezuela và bắt giữ tổng thống Nicolas Maduro. Nhưng Trump không chỉ dừng lại ở Venezuela. Ông ta đang đe dọa nhiều quốc gia khác, bao gồm Colombia, Mexico, Cuba, Iran và thậm chí cả Greenland, một vùng lãnh thổ tự trị thuộc chủ quyền của Đan Mạch. Trump tuyên bố Mỹ “cần” Greenland vì lý do an ninh, gây ra những phản ứng gay gắt từ các nhà lãnh đạo Greenland và Đan Mạch, người ta cảnh báo rằng những hành động như vậy có thể làm suy yếu chính NATO”.
Đây cũng chính là lo âu của nhiều người, kể cả dân Mỹ. Một số cuộc biểu tình đông đảo đã nổ ra ở một số thành phố để phản đối sự hiếu chiến của Trump. Một cuộc thăm dò dư luận của Reuters/ Ipsos cho thấy 72% dân Mỹ phản đối việc Trump can thiệp vào nội tình của Venezuela.
__________
Tham khảo:
– Thomas Carothers, Oliver Stuenkel, “U.S. Political Interventionism Under Trump”. Carnegie Endowment for International Peace, September 24, 2025.
– Jon Henley, “European Council president warns US not to interfere in Europe’s affairs”. The Guardian, December 8, 2025.
– Jonah Valdez, “The list of countries Trump is threatening with war keeps growing”. The Intercept, January 6, 2026.
– Steve Holland, “Trump lays out non-interventionist U.S. military policy”. Reuters, December 6, 2016.
– Rebecca Nadin, “Trump’s Monroe Doctrine 2.0 redefines great power competition in the Americas now it’s Beijing’s move”. January 5, 2026.
– Schuyler Mitchell, “The Antiwar Trump Was Always a Myth”. Truthout, June 18, 2025.
– Isabel DeBre, Megan Janetsky, “U.S. capture of Maduro divides Latin America, thrilling Trump’s allies and threatening his foes”. Associated Press, January 5, 2026.
– Umut Uras, “What is the Monroe Doctrine, which Trump has cited over Venezuela?” Al Jazeera, January 4, 2026.
Nguồn: Tiếng Dân