Trúc Lam
19-2-2026
Cuối cùng thì cựu hoàng tử Andrew ở Anh cũng đã bị bắt hôm nay, trong lần sinh nhật lần thứ 66 của mình. Ở độ tuổi mà nhiều người mong được an hưởng quãng đời còn lại trong yên bình, ông Andrew lại phải đối diện với một thực tế hoàn toàn khác: Những ngày tháng phía trước bị phủ bóng bởi tai tiếng và sự phán xét của công luận. Từng được biết đến như một “hoàng tử hào hoa” của Hoàng gia Anh, giờ đây ông phải sống giữa vòng xoáy của điều tra và ô nhục, trong một bước ngoặt nghiệt ngã do chính ông đã tạo ra.
Sự kiện ông Andrew bị cảnh sát Anh bắt giữ giữa tâm điểm chú ý của công luận là một sự kiện gây chấn động không chỉ đối với Hoàng gia Anh mà còn đối với toàn bộ hệ thống chính trị – pháp lý của Vương quốc Anh. Dù diễn biến vụ việc còn đang được điều tra, hình ảnh một thành viên cao cấp từng thuộc Hoàng gia, hiện phải đối diện với vòng vây pháp luật, đặt ra những câu hỏi sâu sắc về đặc quyền, trách nhiệm và giới hạn của quyền lực trong một nền quân chủ lập hiến hiện đại.
Trong nhiều năm qua, tên tuổi của Andrew, Duke of York, gắn liền với các tranh cãi, đặc biệt là mối liên hệ với Jeffrey Epstein, nhân vật tai tiếng trong các vụ án lạm dụng tình dục xuyên quốc gia. Dù ông Andrew luôn phủ nhận các cáo buộc, cuộc phỏng vấn của BBC năm 2019 được xem là bước ngoặt, khiến uy tín của ông sụp đổ nhanh chóng. Sau đó, ông bị tước bỏ nhiều tước vị danh dự và rút khỏi các hoạt động công khai của hoàng gia.
Việc bị bắt lần này (nếu được xác nhận có liên quan đến những hồ sơ tồn đọng hoặc bằng chứng mới) sẽ đánh dấu một bước leo thang chưa từng có. Hoàng gia Anh vốn tồn tại dựa trên hai trụ cột: Truyền thống và sự tín nhiệm của công chúng. Trong một xã hội dân chủ, nơi pháp quyền là nguyên tắc tối thượng, việc một thành viên hoàng gia bị xử lý theo quy trình pháp lý thông thường vừa là biểu tượng của sự bình đẳng trước pháp luật, vừa là phép thử đối với niềm tin xã hội.
Cũng xin nhắc lại rằng từ sau thời kỳ của nữ hoàng Elizabeth II, Hoàng gia đã nỗ lực hiện đại hóa hình ảnh, nhấn mạnh sự minh bạch và tinh thần phục vụ. Dưới triều đại của vua Charles III, chiến lược thu hẹp quy mô “working royals” (*) và tập trung vào trách nhiệm công chúng càng được đẩy mạnh. Trong bối cảnh này, bất kỳ bê bối nào liên quan đến gia đình hoàng gia đều có nguy cơ làm suy yếu tiến trình cải tổ vốn đang rất mong manh.
Tuy nhiên, ở một góc nhìn khác, sự kiện này cũng có thể củng cố hình ảnh của hệ thống pháp lý Anh. Nếu quá trình điều tra và xét xử diễn ra minh bạch, không có sự can thiệp chính trị hay sự can thiệp của hoàng gia, thì đây sẽ là minh chứng cho nguyên tắc “không ai đứng trên pháp luật”. Trong lịch sử Anh, chế độ quân chủ đã nhiều lần phải thích nghi để tồn tại. Khả năng chấp nhận sự giám sát và trách nhiệm công khai chính là điều giúp thiết chế này duy trì vị thế biểu tượng thay vì quyền lực thực tế.
Phản ứng của công chúng chắc chắn sẽ phân hóa. Một bộ phận có thể xem đây là hồi chuông cuối cùng cho uy tín của hoàng gia, thúc đẩy những tiếng nói đòi hỏi cải cách sâu rộng hơn, thậm chí đặt câu hỏi về tương lai của chế độ quân chủ. Nhưng cũng có người nhìn nhận đây là bước đi tất yếu trong một xã hội pháp quyền: Danh phận không thể là lá chắn trước trách nhiệm cá nhân.
Truyền thông quốc tế cũng đang theo dõi sát sao. Trong bối cảnh thế giới ngày càng nhạy cảm với các vấn đề lạm dụng quyền lực, minh bạch và trách nhiệm giải trình, việc một nhân vật từng là hoàng tử nhưng bây giờ bị bắt giữ, mang ý nghĩa biểu tượng mạnh mẽ. Nó phản ánh xu thế chung, rằng những cấu trúc quyền lực truyền thống buộc phải thích nghi với chuẩn mực đạo đức và pháp lý ngày càng khắt khe.
Cuối cùng, điều quan trọng nhất không phải là sự kiện gây sốc ban đầu, mà là cách hệ thống xử lý nó. Nếu mọi thủ tục được tiến hành công bằng, tôn trọng quyền bị cáo, đồng thời bảo đảm công lý cho các bên liên quan, thì đây có thể trở thành những yếu tố khẳng định sức mạnh của nhà nước pháp quyền Anh. Ngược lại, nếu xuất hiện dấu hiệu bao che hay trì hoãn thiếu minh bạch, niềm tin công chúng sẽ bị xói mòn nghiêm trọng.
Sự kiện cựu hoàng tử Andrew bị bắt, cho dù kết quả ra sao đi nữa, cũng đã đặt Hoàng gia Anh trước một bước ngoặt. Trong thế kỷ 21, tính chính danh không còn dựa vào huyết thống hay nghi lễ, mà dựa vào niềm tin xã hội. Và niềm tin ấy chỉ được duy trì khi mọi cá nhân, dù ở đỉnh cao danh vọng, vẫn phải chịu trách nhiệm trước pháp luật như bất kỳ công dân nào khác.
_______
(*) “Working royals”: Các thành viên hoàng gia làm việc là những người thuộc Hoàng gia Anh chính thức đại diện cho quốc vương, vua Charles III, bằng cách thực hiện các hoạt động công cộng, công tác từ thiện và các nhiệm vụ nhà nước, chẳng hạn như tiếp đón các vị chức sắc, khánh thành các công trình và tham dự các buổi lễ.