Dương Lệ Chi
13-4-2026
Thủ tướng Hungary Viktor Orbán, đồng minh của Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin đã thừa nhận thất bại sau kết quả bầu cử hôm nay, mà ông gọi là “đau đớn”. Sự kiện này đã chấm dứt 16 năm cầm quyền của một nhân vật quyền lực trong phong trào cực hữu ở Hungary.
Sự thất bại của Viktor Orbán không chỉ là một biến động chính trị trong phạm vi đất nước Hungary, mà còn là một cơn địa chấn mang tính biểu tượng đối với làn sóng dân túy cánh hữu toàn cầu, đặc biệt là đối với Donald Trump và phong trào MAGA xoay quanh ông ta ở Mỹ.
Trong suốt 16 năm cầm quyền, Orbán đã xây dựng một mô hình mà nhiều người gọi là “dân chủ phi tự do” (illiberal democracy) – tập trung quyền lực, kiểm soát truyền thông, và thúc đẩy chủ nghĩa dân tộc bảo thủ. Mô hình này từng được xem như hình mẫu cho nhiều chính trị gia cánh hữu, trong đó có Donald Trump. Tuy nhiên, kết quả bầu cử mới nhất, nơi phe đối lập do Péter Magyar dẫn đầu giành chiến thắng rõ rệt, đã đặt dấu hỏi lớn về tính bền vững của mô hình đó.
Một “cú ngã” mang tính biểu tượng đối với Trump
Đối với Trump, thất bại của Orbán không đơn thuần là việc một đồng minh quốc tế mất quyền lực, mà còn là sự lung lay của một biểu tượng. Trước cuộc bầu cử, Trump đã công khai ủng hộ Orbán, xem ông ta như một minh chứng rằng một chính trị gia dân túy có thể nắm quyền lâu dài dù bị chỉ trích từ phương Tây.
Nhưng bâ giờ thực tế đã chứng minh điều ngược lại: Ngay cả một hệ thống đã được “thiết kế lại” để có lợi cho đảng cầm quyền – với cáo buộc về kiểm soát truyền thông và vẽ lại bản đồ khu vực bầu cử nhằm tạo lợi thế cho đảng của mình (gerrymandering) – vẫn có thể bị lật đổ khi sự bất mãn của cử tri đạt đến ngưỡng.
Điều này gửi một thông điệp không mấy dễ chịu tới ông Trump: Mô hình chính trị mà ông từng ngưỡng mộ không phải là “bất khả chiến bại”. Và nếu Orbán có thể thất bại sau 16 năm kiểm soát gần như toàn diện hệ thống chính trị, thì Trump – trong một hệ thống dân chủ cạnh tranh hơn nhiều – càng không thể chủ quan.
Tác động đến đảng Cộng hòa: Chia rẽ chiến lược
Trong nội bộ đảng Cộng hòa, thất bại của Orbán có thể giúp cho các thành viên của đảng này suy nghĩ nhiều hơn về một cuộc tranh luận lâu nay: Liệu có nên tiếp tục theo con đường dân túy kiểu Trump, hay quay lại với mô hình bảo thủ truyền thống?
Một bộ phận trong đảng, đặc biệt là phe “MAGA”, từng coi Hungary dưới thời Orbán như một phòng thí nghiệm thành công: Kiểm soát biên giới chặt chẽ, chống nhập cư, đề cao giá trị truyền thống, và thách thức các thể chế tự do. Nhưng kết quả bầu cử hôm nay cho thấy, mô hình đó có thể tạo ra phản ứng ngược khi kinh tế trì trệ, tham nhũng gia tăng và đời sống người dân không được cải thiện.
Ngược lại, phe ôn hòa trong đảng Cộng hòa có thể tận dụng sự kiện này để lập luận rằng, việc “cực đoan hóa” chính trị không phải là con đường bền vững. Họ có thêm bằng chứng để thúc đẩy một chiến lược mềm mỏng hơn nhằm thu hút cử tri độc lập – yếu tố then chốt trong các cuộc bầu cử ở Mỹ.
Ảnh hưởng đến bầu cử giữa kỳ ở Mỹ
Cuộc bầu cử giữa kỳ ở Mỹ sẽ diễn ra đầu tháng 11 năm nay, trong bối cảnh phân cực chính trị sâu sắc. Trong bối cảnh đó, thất bại của Orbán có thể tác động theo ba hướng chính:
Thứ nhất, tác động tâm lý và biểu tượng: Chiến thắng của phe đối lập Hungary gửi đi thông điệp rằng cử tri vẫn có thể “lật ngược thế cờ” trước các chính phủ bị xem là lạm quyền. Điều này có thể khích lệ cử tri Mỹ – đặc biệt là những người lo ngại về xu hướng cực đoan – tham gia bầu cử nhiều hơn.
Thứ hai, ảnh hưởng đến chiến lược tranh cử: Đảng Dân chủ có thể sử dụng câu chuyện Hungary như một ví dụ để cảnh báo về “nguy cơ dân chủ bị xói mòn” nếu các chính trị gia theo phong cách Trump tiếp tục mở rộng ảnh hưởng. Ngược lại, đảng Cộng hòa có thể buộc phải điều chỉnh thông điệp, giảm bớt sự ngưỡng mộ công khai đối với các mô hình như Orbán để tránh phản tác dụng.
Thứ ba, tác động đến các cử tri trung dung: Những cử tri này thường quyết định kết quả bầu cử giữa kỳ. Việc một chính phủ bị cáo buộc tham nhũng và kiểm soát quyền lực bị đánh bại có thể khiến họ cảnh giác hơn với những lời kêu gọi tập trung quyền lực hoặc phá vỡ các chuẩn mực dân chủ.
Bài học lớn hơn: Giới hạn của chủ nghĩa dân túy
Điều đáng chú ý là, thất bại của Orbán không đến từ một cuộc “cách mạng”, mà từ chính lá phiếu của cử tri. Tỷ lệ tham gia bầu cử cao kỷ lục cho thấy, người dân Hungary đã chủ động lựa chọn thay đổi sau nhiều năm bất mãn về kinh tế và quản trị.
Đây là bài học quan trọng đối với các phong trào dân túy trên toàn cầu: Quyền lực có thể được củng cố bằng nhiều công cụ, nhưng tính chính danh cuối cùng vẫn phụ thuộc vào sự ủng hộ của cử tri. Khi niềm tin đó suy giảm, ngay cả những hệ thống tưởng như vững chắc cũng có thể sụp đổ nhanh chóng.
Thay lời kết
Thất bại của Viktor Orbán không chỉ là dấu chấm hết cho một kỷ nguyên chính trị ở Hungary, mà còn là tín hiệu cảnh báo đối với các phong trào dân túy trên toàn thế giới. Đối với Donald Trump và đảng Cộng hòa ở Mỹ, sự kiện này vừa là một cú sốc, vừa là một cơ hội để tự điều chỉnh chiến lược.
Quan trọng hơn, sự kiện này nhắc lại một thực tế cốt lõi: Trong các nền dân chủ, không có mô hình quyền lực nào là bất khả chiến bại. Và trong năm bầu cử giữa kỳ đầy biến động của Mỹ, bài học từ Hungary có thể sẽ vang lên mạnh mẽ hơn nhiều người tưởng.