Từng là lợi thế chính trị lớn nhất của Thủ tướng Netanyahu, mối quan hệ với Tổng thống Trump đang mất dần sức nặng khi bất đồng Mỹ – Israel ngày càng lộ rõ.
Thủ tướng Benjamin Netanyahu từ lâu đã coi mối quan hệ thân thiết với Mỹ là minh chứng cho tầm ảnh hưởng và vai trò không thể thay thế của ông đối với chính trường Israel.
Ông Netanyahu được cho là đã tận dụng sự am hiểu đặc biệt về chính trường Mỹ để thuyết phục, vận động nhiều đời tổng thống Mỹ duy trì sự ủng hộ mạnh mẽ cho Israel cũng như các mục tiêu chính trị của cá nhân ông.
Đã có lúc Tổng thống Donald Trump được xem là lãnh đạo Mỹ sẵn sàng ủng hộ Israel và ông Netanyahu hơn bất kỳ người tiền nhiệm nào, nhất là sau khi đồng ý cùng Israel phát động chiến dịch không kích Iran.
Tuy nhiên, khi cuộc chiến trở nên bế tắc, ông Trump dường như sẵn sàng đàm phán về các vấn đề Trung Đông mà không cần Israel tham gia. Đồng thời, làn sóng chỉ trích Israel tại Mỹ cũng ngày càng gia tăng. Điều đó khiến nhiều người ở Israel cho rằng “kim bài Trump” của ông Netanyahu không còn hiệu quả như trước, theo Simon Speakman Cordall, nhà bình luận của Al Jazeera.
Chuyến thăm Nhà Trắng nhằm củng cố vị thế
Điều này diễn ra vào thời điểm bất lợi cho ông Netanyahu. Ngoài cuộc bầu cử dự kiến diễn ra vào cuối tháng 10, ông còn đang đối mặt với phiên tòa xét xử cáo buộc tham nhũng và hàng loạt cuộc xung đột trong khu vực vẫn chưa được giải quyết.
Do đó, chuyến thăm Washington để gặp Tổng thống Trump ngày 28/7, lần đầu tiên kể từ khi xung đột Iran nổ ra, được xem là cơ hội để lãnh đạo Israel cải thiện hình ảnh và nhắc nhở công chúng nước này về mối quan hệ thân thiết của ông với lãnh đạo Mỹ.
Thủ tướng Netanyahu đã hết lời ca ngợi cuộc gặp trong bài đăng trên Instagram sau đó, lưu ý rằng “toàn bộ đội ngũ cấp cao” của ông Trump đều tham gia cuộc thảo luận ở Nhà Trắng.
“Khi tôi nói cuộc trao đổi diễn ra rất tốt, đó không phải là lời khen xã giao. Đó là cuộc trao đổi thể hiện sự đồng hành chặt chẽ, sự ủng hộ lẫn nhau và sự thống nhất về mục tiêu chung là bảo đảm Iran không sở hữu vũ khí hạt nhân, cùng nhiều mục tiêu khác”, ông Netanyahu nói.
Một quan chức Israel nắm rõ về cuộc họp tại Nhà Trắng cho biết ông Netanyahu đã nói với ông Trump và nội các Mỹ rằng nếu Iran tấn công Israel, họ sẽ đáp trả. Tuy nhiên, ngoài trường hợp đó, Israel sẽ tin tưởng vào phán đoán của Tổng thống Mỹ về các bước đi tiếp theo.
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết cuộc họp kín kéo dài gần một tiếng rưỡi diễn ra “tích cực và hiệu quả”.
Mối bất bình của ông Trump
Tuy nhiên, ngay trước cuộc gặp, Tổng thống Mỹ đã thể hiện sự không hài lòng với Thủ tướng Netanyahu khi phàn nàn về các thông tin cho rằng lãnh đạo Israel dự định trao đổi về thông tin tình báo liên quan đến hoạt động của Iran tại núi Pickaxe, địa điểm được cho là “pháo đài hạt nhân ngầm” mà ông Trump nhiều lần đe dọa không kích.
“Tôi biết chính xác điều gì đang diễn ra ở Pickaxe,” ông Trump nói trong chương trình Fox & Friends. Ông khẳng định bất cứ hoạt động nào của Iran tại đó cũng “không phải vấn đề lớn”, đồng thời cho rằng “Bibi nói với tôi như vậy vì ông ấy muốn tôi tiếp tục can dự”.
“Tại sao cứ phải nói cho cả thế giới biết?”, ông Trump nói thêm, không giấu sự khó chịu dành cho đồng minh Israel.
Quan hệ giữa ông Netanyahu và ông Trump đã xuất hiện những rạn nứt kể từ khi xung đột Iran nổ ra, sau khi có thông tin cho rằng chính Thủ tướng Israel đã thuyết phục Tổng thống Mỹ về tính khả thi của chiến dịch cũng như triển vọng lật đổ chính quyền Iran.
Quan hệ giữa Washington và Tel Aviv cũng xuất hiện những bất đồng liên quan đến kế hoạch Mỹ xem xét bán tiêm kích F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ, đối thủ của Israel trong khu vực, cũng như thỏa thuận hạt nhân mà Nhà Trắng ký với Arab Saudi.
Arab Saudi vỡ mộng sau cú ‘quay xe’ của ông Trump
Alon Pinkas, cựu đại sứ Israel tại Mỹ, nhận định ông Netanyahu ấp ủ nhiều tính toán chính trị trong chuyến thăm Nhà Trắng, trong đó có việc tăng cường sức ép quân sự với Iran.
Các quan chức Israel tham gia cuộc gặp cho biết Thủ tướng Netanyahu đã trình bày với Tổng thống Trump ba phương án để giải quyết cuộc chiến, gồm đạt một thỏa thuận có thể thực thi để buộc Iran từ bỏ toàn bộ vật liệu hạt nhân, áp đặt phong tỏa kết hợp gia tăng sức ép kinh tế và tấn công nhằm vào các tuyến đường bộ được sử dụng để vận chuyển nguồn tiếp tế.
Tuy nhiên, cựu đại sứ Pinkas cho hay ông Netanyahu đến Washington vào thời điểm uy tín của bản thân tại Mỹ có lẽ đang ở mức thấp nhất từ trước đến nay.
Thủ tướng Israel đang đối mặt nhiều chỉ trích từ các tiếng nói bảo thủ có ảnh hưởng tại Mỹ như người dẫn podcast Tucker Carlson và cựu nghị sĩ đảng Cộng hòa Marjorie Taylor Greene.
Phó tổng thống JD Vance trong cuộc phỏng vấn gần đây cũng nói rằng một số người trong chính phủ Israel đang tìm cách phá hỏng thỏa thuận nhằm chấm dứt chiến sự mà ông cố gắng tìm kiếm với Iran.
Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ông Israel Katz, hôm 28/7 cho biết nước này “rất muốn tấn công các mục tiêu năng lượng của Iran”, nhưng thừa nhận Tổng thống Mỹ chưa chấp thuận điều này vì lo ngại Iran sẽ tấn công các nước láng giềng và gây ra một cuộc khủng hoảng dầu mỏ toàn cầu.
Nỗ lực không thành
Nỗ lực của Thủ tướng Netanyahu nhằm thuyết phục ông Trump từ bỏ đàm phán và nối lại chiến dịch tấn công quy mô lớn vào Iran đã thất bại, khi Tổng thống Mỹ ngày 1/8 thông báo hủy kế hoạch tiến hành chiến dịch tập kích “lớn chưa từng thấy” vào Iran.
Ông Trump cho hay ông làm điều này sau khi nhận được đề nghị từ các nước Trung Đông về việc hủy tấn công để tạo điều kiện cho đàm phán. CNN dẫn 4 nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết Thái tử Arab Saudi Mohammed bin Salman trước đó đã điện đàm với Tổng thống Trump, tái khẳng định mong muốn của Arab Saudi về giảm căng thẳng, đồng thời bày tỏ quan ngại về kế hoạch tấn công quy mô lớn vào Iran.
Tổng thống Mỹ thêm rằng Israel cũng tham gia cam kết này, đồng nghĩa tính toán leo thang của Thủ tướng Netanyahu đã không thành hiện thực.
Ahron Bregman, nhà phân tích an ninh người Israel kiêm nghiên cứu viên giảng dạy cao cấp tại Khoa Nghiên cứu Chiến tranh thuộc Đại học King’s College London, cho rằng ngày càng nhiều người xung quanh ông Trump thể hiện sự hoài nghi với lãnh đạo Israel.
“Ở Mỹ, nhiều người xem Thủ tướng Israel là người đã lôi kéo ông Trump vào một cuộc chiến không bắt buộc phải tiến hành, để rồi cuối cùng biến thành thảm họa chiến lược. Không ai, kể cả ông Trump, còn chấp nhận để ông ấy tiếp tục xây dựng hình ảnh là người sáng suốt nhất trong mọi cuộc đàm phán. Thời đó đã qua rồi”, Bregman nói.
Thanh Tâm (Theo Al Jazeera, AP, AFP)