Điều hòa thành chủ đề gây tranh cãi chính trị tại Pháp, khi phe ủng hộ coi đây là giải pháp phù hợp để ứng phó nắng nóng, còn những người phản đối lo ngại về hệ lụy môi trường.
Pháp hôm 24/6 trải qua ngày nóng nhất trong gần 80 năm qua, với nhiệt độ trung bình 29,8 độ C được ghi nhận tại 30 trạm quan trắc. Hơn nửa quốc gia này nằm trong cảnh báo nhiệt màu đỏ, mức cao nhất tại nhiều nước châu Âu, với hàng chục nghìn hộ gia đình bị mất điện.
Hầu hết miền tây nước Pháp có nhiệt độ 39-43 độ C, một số khu vực ở tỉnh Landes có thời điểm còn lên tới 44,3 độ C. Tháp Eiffel và Bảo tàng Louvre tại thủ đô Paris phải hạn chế giờ tham quan do nắng nóng. Giới chức Pháp cho biết ít nhất 48 người đã thiệt mạng do đuối nước khi tìm cách giải nhiệt.
Cơ quan khí tượng Pháp Meteo-France dự báo nắng nóng còn tiếp diễn, cảnh báo tình hình hiện nay tương tự đợt sóng nhiệt kéo dài 16 ngày hồi tháng 8/2003, khiến khoảng 80.000 người tử vong trên khắp châu Âu, trong đó khoảng 15.000 người thiệt mạng tại Pháp.
Các diễn biến làm dấy lên tranh luận trên chính trường Pháp về cách thích ứng với biến đổi khí hậu, với tâm điểm xoay quanh điều hòa không khí, vốn không phổ biến ở châu Âu. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), hiện khoảng 80% hộ gia đình ở châu Âu không lắp điều hòa.
Phe ủng hộ cho rằng điều hòa là phương án khả thi nhất để làm mát giữa thời tiết nóng như “lò nung”, trong khi những người phản đối cho rằng giải pháp này không bền vững.
Lãnh đạo đảng cực hữu Tập hợp Quốc gia (RN) Marine Le Pen là một trong những người kêu gọi mạnh mẽ nhất về tăng cường dùng điều hòa. Bà kêu gọi Pháp cần triển khai chương trình lắp đặt điều hòa quy mô lớn tại các cơ sở phục vụ nhóm dễ bị tổn thương như bệnh viện, viện dưỡng lão và trường học.
“Thật vô lý khi để người dân tử vong vì nắng nóng”, bà Le Pen nói, đồng thời cam kết thực hiện một chương trình lắp đặt điều hòa nếu đắc cử tổng thống năm 2027. Quan điểm này nhận được sự ủng hộ từ nhiều chính trị gia cánh hữu và giới chức địa phương.
“Trong bối cảnh hiện nay, chúng ta nên lắp điều hòa ở khắp mọi nơi”, Olivier Terrien, đại diện công đoàn CGT, nói.
Valerie Pecresse, chủ tịch Hội đồng vùng Paris thuộc phe bảo thủ, cho rằng Pháp “đang vận hành dựa trên tư duy bài xích điều hòa”.
“Điều hòa cần được xem là một phần của giải pháp, bên cạnh các biện pháp khác nhằm giảm nhiệt”, bà Pecresse lập luận. Bà hy vọng đến năm 2032, tất cả xe buýt và tàu hỏa khu vực Paris sẽ được trang bị điều hòa, đồng thời chỉ trích người tiền nhiệm thuộc đảng Xã hội vì không nhận thấy tầm quan trọng của vấn đề.
Ở chiều ngược lại, các chính trị gia cánh tả và đảng Xanh cho rằng việc lắp điều hòa đại trà không phải giải pháp phù hợp, giữa lúc thế giới đang nỗ lực giảm phát thải khí nhà kính.
“Tuyệt đối không. Lắp điều hòa ở khắp nơi chỉ khiến thiệt hại tăng thêm”, Jean-Luc Melenchon, người đứng đầu đảng cực tả Nước Pháp Bất khuất (LFI), nói.
Theo đảng Xanh, điều hòa giúp giảm bớt tác động tức thời của nhiệt độ cao, nhưng không thể xử lý triệt để nguyên nhân dẫn tới hiện tượng nóng lên toàn cầu. Thậm chí, việc sử dụng rộng rãi điều hòa có thể làm gia tăng nhu cầu năng lượng và kéo theo những hệ lụy môi trường mới.
Lãnh đạo đảng Xanh Marine Tondelier chế giễu RN vì đột nhiên quan tâm đến khí hậu, trong khi nhiều năm trước đảng này lại cho rằng các nhà khoa học “lo lắng thái quá”.
Thay vào đó, phe cánh tả muốn đẩy nhanh việc cải tạo các tòa nhà để cải thiện lưu thông không khí và khả năng điều tiết nhiệt độ, đồng thời mở rộng thêm không gian xanh trong các thành phố.
Chính quyền của Tổng thống Emmanuel Macron, đảng Phục hưng, cũng hứng chỉ trích vì chậm triển khai kế hoạch thích ứng với kịch bản nhiệt độ toàn cầu tăng 4 độ C vào năm 2100. Chương trình chi hàng tỷ euro trợ cấp cải tạo nhà ở theo hướng xanh đang vướng nhiều thủ tục rườm rà và tình trạng gian lận, trong khi nỗ lực tăng cường năng lượng tái tạo diễn ra ì ạch.
“Đợt nắng nóng năm 2003 lẽ ra phải dẫn đến một kế hoạch lắp điều hòa quy mô lớn. Đáng tiếc là ở Pháp, đây là một điều cấm kỵ mang tính ý thức hệ do phe cánh tả áp đặt”, nghị sĩ RN Jean-Philippe Tanguy nói.
Các nhà khoa học lo ngại cuộc tranh luận trên chính trường Pháp đang bị đẩy về có hoặc không, trong khi bản chất vấn đề phức tạp hơn nhiều.
Chuyên gia khí hậu Christophe Cassou cảnh báo nếu tranh luận chỉ dừng lại ở hai lựa chọn này, các chính sách của chính phủ Pháp sẽ bỏ qua những lĩnh vực then chốt như quy hoạch đô thị, nông nghiệp hay hệ thống năng lượng.
Trong khi đó, Francois Gemenne, chuyên gia thuộc Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu, cho rằng điều hòa không phải là vấn đề với môi trường ở Pháp hiện nay, bởi phần lớn điện năng của nước này là từ năng lượng hạt nhân.
Tuy vậy, ông cảnh báo điều hòa không phải giải pháp vô hại, bởi các môi chất lạnh như HFC, vốn là loại khí nhà kính mạng gấp hàng nghìn lần CO2, nếu bị rò rỉ có thể gây tác động tiêu cực đến môi trường, trong khi cục nóng có thể làm tăng nhiệt độ cục bộ tại các đô thị đông đúc.
Theo cơ quan môi trường Ademe, tỷ lệ hộ gia đình Pháp sở hữu điều hòa đã tăng từ 14% năm 2016 lên 25% năm 2020, nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với Mỹ, Nhật Bản hay các nước Nam Âu. Điều hòa cũng chưa được trang bị rộng rãi trong các cơ sở công cộng.
Nguyên nhân đến từ cả thói quen lẫn tranh luận về môi trường. Một khảo sát gần đây cho thấy 8 trong 10 người Pháp coi điều hòa là không thân thiện với môi trường, dù phần lớn vẫn thừa nhận đây là cách hiệu quả nhất để chống nóng.
Tuy nhiên, khi các đợt nắng nóng ngày càng thường xuyên và khắc nghiệt, nhiều người dân Pháp bắt đầu nhìn nhận lại điều hòa. Matthieu Ruquet, 35 tuổi, là một trong những người như vậy. Anh lớn lên tại thành phố Nice ven Địa Trung Hải, nơi gia đình thường sử dụng quạt để đối phó với cái nóng.
Mẹ Ruquet gần đây đã lắp điều hòa. Anh cũng dần thay đổi quan điểm khi vợ thuyết phục tìm cách làm mát cho con gái hai tuổi cùng thú cưng, vì căn hộ của họ ở ngoại ô Paris nóng đến 36 độ C.
“Tôi nghĩ mọi thứ đang thay đổi. Nhưng với tôi thì mua điều hòa sẽ khiến hành tinh nóng hơn”, ông Ruquet nói với AFP.
Như Tâm (Theo AFP, BBC, Le Monde)