Hoàng Quốc Dũng
7-2-2026
Chính trường Mỹ vốn quen với những vụ bê bối. Nhưng có những hành động vượt ra khỏi sự khiêu khích đảng phái thông thường để chạm tới điều gì đó sâu sắc và đáng lo ngại hơn. Việc Donald Trump gần đây đăng tải một đoạn video trong đó Barack và Michelle Obama bị biến thành những con khỉ, rõ ràng thuộc loại đó.
Trong đoạn video được phát tán trên mạng xã hội của ông, khuôn mặt của cựu tổng thống và phu nhân xuất hiện thoáng qua trên thân hình loài linh trưởng. Hình ảnh này gợi lại một trong những định kiến chủng tộc lâu đời và tàn nhẫn nhất trong lịch sử phương Tây: Đồng nhất người da đen với loài khỉ, một sự so sánh bắt nguồn từ thời nô lệ và phân biệt chủng tộc.
Hành vi này khiến người ta liên tưởng đến những tổ chức cực đoan trong lịch sử Mỹ, như Ku Klux Klan (KKK). Trong nhiều thập niên, KKK đã sử dụng hình ảnh và biểu tượng để sỉ nhục, khủng bố và duy trì hệ thống phân biệt chủng tộc. Không phải rằng Trump là KKK, nhưng việc một nguyên thủ quốc gia tung ra hình ảnh phân biệt chủng tộc trên mạng xã hội, tái hiện phần nào tinh thần hằn thù và phân biệt mà những tổ chức như KKK từng cổ xúy, làm gia tăng sự chia rẽ và thù hận trong xã hội.
Phản ứng đã đến ngay lập tức, từ cả hai đảng. Nhiều lãnh đạo Dân chủ lên án đây là hành động “phân biệt chủng tộc” và “đáng ghê tởm”, trong khi một số nghị sĩ Cộng hòa cũng yêu cầu gỡ bỏ video và xin lỗi công khai. Thượng nghị sĩ Cộng hòa Tim Scott, vốn là đồng minh của Trump, đã gọi đây là “hành động mang tính phân biệt chủng tộc nhất” mà ông từng thấy xuất phát từ Nhà Trắng.
Trước làn sóng phẫn nộ, video đã bị xóa sau vài giờ. Nhà Trắng ban đầu nói đây là “sự phẫn nộ giả tạo”, sau đó cho rằng đó là lỗi của một nhân viên, trong khi bản thân Trump từ chối nhận sai hay đưa ra lời xin lỗi rõ ràng.
Trong một đất nước được xây dựng trên nguyên tắc bình đẳng công dân, việc một tổng thống phát tán loại hình ảnh này là một sự đứt gãy về đạo đức cũng như chính trị. Đây không còn chỉ là vấn đề gu thẩm mỹ hay phong cách: Đó là sự xúc phạm trực tiếp các nguyên tắc nền tảng của nền dân chủ Mỹ.
Một số chính trị gia đã nói tới khả năng áp dụng các biện pháp chế tài ở cấp thể chế, thậm chí đề cập đến việc phế truất hoặc tuyên bố ông không đủ năng lực điều hành đất nước, cho rằng hành vi như vậy là không tương thích với chức vụ tổng thống. Dù những lời kêu gọi này còn mang tính thiểu số hoặc biểu tượng, chúng phản ánh một nỗi lo thực sự: Nỗi lo về việc chức vụ tổng thống bị sử dụng như công cụ để khiêu khích và chia rẽ xã hội.
Nếu điều đó xảy ra ở Pháp thì sao?
Án lệ của Pháp về điểm này là hoàn toàn rõ ràng, không có gì phải bàn cãi.
Năm 2014, một ứng cử viên cực hữu đã bị kết án vì so sánh Bộ trưởng Tư pháp Christiane Taubira với một con khỉ trên Facebook. Tòa án đã tuyên phạt người này chín tháng tù giam, 5.000 euro tiền phạt và năm năm bị tước quyền ứng cử. Vụ việc này đã gây chấn động dư luận và trở thành một tiền lệ rất rõ ràng.
Ngay cả những lời xúc phạm không mang yếu tố chủng tộc cũng có thể bị trừng phạt. Ở Pháp, những phát ngôn công khai ví một người với loài vật, ngay cả khi không có yếu tố chủng tộc, cũng có thể cấu thành tội xúc phạm theo luật hình sự. Điều đó cho thấy hệ thống tư pháp Pháp nghiêm khắc như thế nào trong việc bảo vệ phẩm giá con người, và còn nghiêm khắc hơn nữa khi lời xúc phạm nhằm vào nguồn gốc hay màu da.
Thực tế, nhiều chính trị gia, nghệ sĩ hài hoặc nhân vật công chúng tại Pháp đã bị kết án vì những phát ngôn hay hình ảnh bị coi là phân biệt chủng tộc. Án lệ cho thấy tòa án đặc biệt nghiêm khắc với các so sánh mang tính động vật đối với người da đen, bởi đó là biểu tượng lịch sử của sự sỉ nhục và phi nhân hóa.
Một nguyên thủ quốc gia không phải là một người có ảnh hưởng bình thường trên mạng xã hội. Lời nói và hành động của ông ta mang trọng lượng chính trị, đạo đức và lịch sử.
Khi Trump phát tán những hình ảnh mang tính kỳ thị chủng tộc, đó không chỉ là một sai lầm cá nhân: Đó là một tín hiệu gửi tới toàn xã hội.
Và tín hiệu ấy, hôm nay, là vô cùng tệ hại và cực kỳ nguy hiểm.