Nguyễn Ngọc Như Quỳnh
3-5-2026
Trong khi truyền thông trong nước chỉ đưa tin một chiều về việc VinFast (VF) khởi kiện bà Phương Ngô (PN) vì hành vi “phỉ báng”, thì tại Tòa án Tối cao British Columbia (Canada), cuộc chiến pháp lý này đang diễn ra với bản chất hoàn toàn khác biệt so với những gì báo chí Việt Nam loan tin.
Vụ kiện VinFast – Phương Ngô không còn là một tranh chấp dân sự đơn thuần, mà đã trở thành minh chứng điển hình cho một chiến dịch đàn áp xuyên quốc gia có tổ chức theo mô hình mới.
Tháng 9/2025, truyền thông trong nước đăng tin Vingroup và VinFast khởi kiện bà Phương Ngô cùng khoảng 67 tổ chức và cá nhân khác tại nhiều quốc gia với cáo buộc lan truyền thông tin sai sự thật, xuyên tạc và vu khống.
Theo VinFast, các nội dung này tập trung vào hai bài viết:
Tháng 5/2025: “VinFast VF9 nhập từ Trung Quốc qua cửa khẩu Hữu Nghị: ‘Made in Vietnam’ có thực sự đúng?” Nguồn: https://bit.ly/42b80nq
Tháng 10/2025: “Lũng đoạn Niềm tin và Trách nhiệm Quốc gia”. Nguồn: https://bit.ly/3QOKtpQ
Ở bài viết thứ nhất, PN đặt nghi vấn về nguồn gốc xuất xứ hàng hóa khi có bằng chứng cho thấy VF nhập xe nguyên khối từ Trung Quốc qua cửa khẩu Hữu Nghị. Đây không chỉ là câu chuyện kinh doanh, mà còn là vấn đề minh bạch đối với người tiêu dùng trong bối cảnh lòng tự hào dân tộc có thể bị lợi dụng như một công cụ tiếp thị.
Ở bài viết thứ hai, PN phân tích cơ chế tài chính “tự in giấy, tự định giá” giữa Vingroup và các định chế tài chính, chỉ ra nguy cơ sụp đổ hệ thống khi tài sản ảo được sử dụng để vay vốn thực.
Có thể thấy, hai bài viết này tập trung vào những khía cạnh nhạy cảm nhất của tập đoàn: nguồn gốc sản phẩm (VF9) và cơ chế tài chính (Vingroup – Techcombank).
Trong khi truyền thông nhà nước mô tả đây là việc “đấu tranh với tin giả”, hồ sơ tòa án tại British Columbia lại thể hiện một cuộc tranh chấp pháp lý hai chiều với những lập luận hoàn toàn khác biệt.
Hai chiến lược pháp lý đối đầu
Dựa trên hồ sơ vụ kiện S-257780 và các tài liệu liên quan trên hệ thống công khai của tòa án:
Phía nguyên đơn: VinFast/Vingroup, thông qua hãng luật Blakes (Blake, Cassels & Graydon LLP), khởi kiện dân sự nhằm bảo vệ danh dự thương mại và yêu cầu bác bỏ các cáo buộc của bà Phương Ngô.
Phía bị đơn: Bà Phương Ngô đã phản tố. Bà chính thức nộp Đơn phản tố (Counterclaim – Form 3) kiện ngược lại các thực thể thuộc tập đoàn VinFast. Bà cáo buộc nguyên đơn là tác nhân hoặc đại lý của chính phủ Việt Nam và cho rằng vụ kiện này là hành vi tiếp tục đàn áp bà ngoài lãnh thổ Việt Nam.
Điểm mấu chốt là nỗ lực của bị đơn trong việc bác bỏ vụ kiện ngay từ đầu bằng đơn yêu cầu Anti-SLAPP theo Điều 4 của Đạo luật Bảo vệ sự Tham gia của Công chúng (PPPA). Theo đó, bà yêu cầu tòa án bác bỏ toàn bộ vụ kiện, cho rằng đây là chiến thuật nhằm dập tắt tiếng nói chỉ trích các hoạt động mà bà mô tả là có dấu hiệu gian lận.
Hiệu lực pháp lý quan trọng: “Stay” tự động
Theo PPPA, ngay khi đơn Anti-SLAPP được nộp, toàn bộ vụ kiện bị tự động tạm đình chỉ (stay).
Điều này có nghĩa là phía nguyên đơn không được phép thực hiện thêm bất kỳ bước tố tụng nào cho đến khi đơn này được giải quyết và các kháng cáo (nếu có) được xử lý xong.
Trong phán quyết gần nhất, thẩm phán cũng nhấn mạnh rõ cơ chế này và cho rằng trong giai đoạn hiện tại, bị đơn đang được bảo vệ bởi quy định của luật.
Diễn biến mới nhất và các vấn đề thủ tục
Tại phiên điều trần ngày 02/12/2025, phía VinFast đã xin hoãn với lý do cần thêm thời gian để xử lý tài liệu, bao gồm việc dịch thuật các chứng cứ tiếng Việt — dù các tài liệu này do chính họ nắm giữ và kiểm soát.
Thẩm phán đã chấp thuận việc hoãn để phía nguyên đơn có thêm thời gian thu thập chứng cứ.
Tuy nhiên, theo hồ sơ tòa án công khai, đến ngày 5/3/2026, phía VinFast vẫn chưa nộp thêm tài liệu. Điều này làm dấy lên nghi vấn về việc nguyên đơn đã không tuân thủ thời hạn nộp Form 33 theo Rule 8-1(10).
Hiện tại:
Phuong Ngo đã nộp Form 19 yêu cầu Tòa án mở Hội nghị Quản lý án (Case Planning Conference – CPC) để xử lý vấn đề này
Phiên xét xử ngày 04/6/2026 sắp tới tòa án dự kiến sẽ:
Ấn định lịch xét xử chính thức
Xem xét liệu nguyên đơn có vi phạm quy tắc tố tụng hay không.
Những dữ kiện vượt ra ngoài khuôn khổ một vụ kiện dân sự
Hồ sơ vụ án và các thông tin liên quan cho thấy những yếu tố đáng chú ý. Mặc dù VinFast với danh nghĩa là một tập đoàn tư nhân do ông Phạm Nhật Vượng làm chủ, nhưng các công cụ hỗ trợ cho ông Vượng lại là cơ quan chức năng nhà nước CHXHCN Việt Nam. Cụ thể như:
Meta (Facebook) xác nhận Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam đã yêu cầu xóa bài và chặn địa lý các nội dung điều tra liên quan đến Vingroup
Phương Ngô bị công an Việt Nam cấm xuất cảnh với lý do “an ninh quốc gia” và bị triệu tập nhiều lần.
Cộng sự của bà (như Sonnie Trần) bị bắt giữ và thẩm vấn sau khi VinFast có đơn tố cáo.
Hội đồng Di trú và Tị nạn Canada (IRB) đã công nhận bà là người tị nạn theo Công ước, xác nhận nguy cơ bị đàn áp bởi tập đoàn VF là có cơ sở thực tế.
Những yếu tố này, khi đặt trong cùng một bối cảnh, cho thấy vụ việc có thể vượt ra khỏi phạm vi của một tranh chấp thương mại thông thường.
Hiện tại, vụ kiện vẫn đang trong giai đoạn sơ bộ, và chưa có phán quyết cuối cùng về nội dung. Tuy nhiên, S-257780 đã đặt ra một câu hỏi lớn hơn đối với hệ thống tư pháp phương Tây:
Liệu các cơ chế pháp lý hiện hành có đủ khả năng xử lý những vụ kiện mang yếu tố xuyên biên giới, nơi ranh giới giữa tranh chấp thương mại và kiểm soát tiếng nói công cộng ngày càng trở nên mờ nhạt?
Phương Ngô, trong trường hợp này, không chỉ là một bị đơn trong một vụ kiện phỉ báng. Bà còn đại diện cho một hiện tượng lớn hơn , nơi mà những tiếng nói độc lập có thể trở thành mục tiêu của các áp lực pháp lý vượt ra ngoài phạm vi một quốc gia.
Nguồn: Tiếng Dân