Lê Thọ Bình
16-3-2026
Bộ phim tài liệu “Мистер Никто против Путина” (Mr. Nobody Against Putin – tạm dịch: “Người vô danh chống Putin”) kể câu chuyện một giáo viên Nga âm thầm ghi lại sự tuyên truyền chiến tranh trong trường học. Giải thưởng Oscar mà bộ phim giành được, đặt ra câu hỏi lớn: Một cá nhân nhỏ bé có thể làm gì trước quyền lực khổng lồ?
“Tôi là một giáo viên phụ trách công tác đoàn đội ở Trường trung học số 1 tại Karabash, đồng thời kiêm quay phim cho nhà trường. Lúc đó tôi hoàn toàn chưa hình dung được rằng mình đang tự gây ra cho mình rất nhiều rắc rối trong tương lai”.
Những lời tự sự bình thản ấy mở đầu cho bộ phim tài liệu “Мистер Никто против Путина” của đạo diễn Павел Таланкин (Pavel Talankin), bộ phim vừa gây tiếng vang lớn khi được vinh danh tại giải Oscar.
Nhân vật trung tâm của bộ phim chính là Talankin, một giáo viên 33 tuổi sống tại Karabash, một thị trấn công nghiệp nhỏ thuộc vùng Chelyabinsk của Nga. Cuộc sống của anh trước đó khá bình lặng. Anh làm việc trong chính ngôi trường nơi mẹ mình giảng dạy, tham gia các hoạt động giáo dục và từng giành giải trong các cuộc thi do nhà nước tổ chức.
Nhưng tháng 2 năm 2022 đã trở thành bước ngoặt.
Khi Владимир Путин (Vladimir Putin) phát động cuộc chiến tranh toàn diện tại Ukraine, hệ thống giáo dục Nga bắt đầu triển khai nhiều hoạt động mang tính giáo dục quân sự và tuyên truyền lòng yêu nước. Trong các trường học xuất hiện những buổi lễ mới, những bài học mới và những thông điệp mới về chiến tranh.
Theo yêu cầu của Bộ Giáo dục Nga, Talankin được giao nhiệm vụ quay các video báo cáo về những hoạt động này. Ban đầu đó chỉ là công việc quen thuộc của một người phụ trách truyền thông trong trường, ghi lại các buổi lễ, các giờ học và những hoạt động ngoại khóa.
Nhưng càng quay, anh càng nhận ra mình đang chứng kiến một điều lớn hơn.
Trong lớp học, những bài giảng về lịch sử và chính trị bắt đầu mang màu sắc tuyên truyền rõ rệt. Các buổi sinh hoạt được tổ chức để nói về “nghĩa vụ yêu nước” và “sứ mệnh bảo vệ Tổ quốc”. Trẻ em, những học sinh mới mười ba hay mười bốn tuổi, bắt đầu được đưa vào một câu chuyện lớn hơn về chiến tranh và lòng trung thành.
Talankin tiếp tục ghi lại tất cả.
Không phải với tư cách một nhà hoạt động chính trị, cũng không phải như một nhà báo điều tra. Anh chỉ đơn giản là một giáo viên cầm máy quay, cố gắng lưu giữ những gì đang diễn ra trước mắt mình.
Chính sự bình thường ấy lại tạo nên sức mạnh đặc biệt của bộ phim.
Trong nhiều bộ phim tài liệu chính trị, nhân vật trung tâm thường là những nhà hoạt động nổi tiếng hoặc những nhân vật có ảnh hưởng lớn. Nhưng “Мистер Никто против Путина” lại kể câu chuyện của một con người hoàn toàn bình thường, một người thậm chí từng là một phần của hệ thống mà anh đang ghi lại.
Đó cũng là lý do bộ phim mang tên “Mr. Nobody” – người vô danh.
Tựa đề này không chỉ nói về nhân vật chính, mà còn gợi ra một triết lý sâu xa hơn. Trong những hệ thống quyền lực lớn, phần lớn con người đều cảm thấy mình quá nhỏ bé để thay đổi điều gì. Sự im lặng vì thế trở thành lựa chọn an toàn nhất.
Nhưng bộ phim đặt ra một câu hỏi khác. Điều gì sẽ xảy ra nếu một “người vô danh” quyết định không im lặng?
Đến tháng 6 năm 2024, Talankin rời khỏi Nga mang theo toàn bộ những tư liệu đã quay. Tại nước ngoài, anh hợp tác với nhà làm phim tài liệu người Mỹ Дэвид Боренштейн (David Borenstein) để hoàn thiện bộ phim.
Tháng 1 năm 2025, tác phẩm được công chiếu lần đầu tại Liên hoan phim Sundance và nhanh chóng gây chú ý trong giới điện ảnh. Sau đó bộ phim tiếp tục xuất hiện tại nhiều liên hoan phim quốc tế và cuối cùng được vinh danh tại Oscar.
Nhưng thành công quốc tế đi kèm với những hệ quả cá nhân không nhỏ.
Một số truyền thông thân chính quyền Nga gọi bộ phim là “chống Nga”. Các cơ quan an ninh đã đến ngôi trường nơi Talankin từng làm việc để điều tra. Theo truyền thông địa phương, mẹ của anh, cũng là giáo viên tại đó, buộc phải nghỉ việc.
Câu chuyện của Talankin vì thế không chỉ là câu chuyện của một bộ phim tài liệu. Đó còn là câu chuyện về cái giá của sự trung thực.
Trong lịch sử điện ảnh, nhiều bộ phim đã ghi lại chiến tranh từ chiến trường. Nhưng “Мистер Никто против Путина” lại chọn một góc nhìn khác, chiến tranh trong lớp học.
Bộ phim nhắc nhở rằng những cuộc xung đột lớn của thế giới không chỉ diễn ra bằng súng đạn. Chúng còn diễn ra trong cách xã hội kể câu chuyện về chính mình, trong cách lịch sử được giảng dạy, và trong những thông điệp được gửi tới thế hệ trẻ.
Ở cấp độ sâu hơn, bộ phim cũng đặt ra một câu hỏi phổ quát hơn nhiều so với câu chuyện của nước Nga.
Trong mọi xã hội hiện đại, hệ thống quyền lực thường lớn đến mức cá nhân cảm thấy mình không thể thay đổi điều gì. Nhưng lịch sử nhiều khi lại được định hình bởi những hành động rất nhỏ, một đoạn phim được quay lại, một lời nói được ghi lại, một sự thật được lưu giữ. Đó chính là thông điệp cuối cùng của bộ phim.
Quyền lực có thể lớn, hệ thống có thể khổng lồ, nhưng lịch sử luôn bắt đầu từ những con người bình thường.
Và đôi khi, chỉ cần một “người vô danh” đủ can đảm ghi lại sự thật, thế giới đã có thêm một nhân chứng.
Nguồn: Tiếng Dân