Nhà Trắng lên án báo cáo của Liên Hợp Quốc, trong đó cũng đánh giá rằng giới chức Iran đã phạm tội ác phản nhân loại khi tìm cách đàn áp các cuộc biểu tình hồi tháng 1.
Một báo cáo mới trình lên Liên Hợp Quốc cáo buộc có cơ sở hợp lý để tin rằng lực lượng Mỹ phải chịu trách nhiệm về hai cuộc không kích riêng biệt tại Iran ngày 28/2, có thể cấu thành tội ác chiến tranh.
Báo cáo cũng đánh giá rằng giới chức Iran đã phạm tội ác phản nhân loại khi tìm cách đàn áp các cuộc biểu tình trên khắp đất nước trong tháng 1.
Những phát hiện này được đưa ra trong báo cáo của Phái đoàn Điều tra Quốc tế Độc lập về Iran, được thành lập theo ủy nhiệm của Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc. Phái đoàn đã công bố báo cáo vào ngày 14/9.
Ban đầu, phái đoàn Liên Hợp Quốc được thành lập để điều tra các cáo buộc vi phạm nhân quyền trong các cuộc biểu tình kinh tế tại Iran, bắt đầu từ ngày 28/12/2025 và leo thang trong những ngày đầu tháng 1. Phạm vi điều tra được mở rộng sau khi lực lượng Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Iran ngày 28/2, dẫn đến tình trạng đối đầu vũ trang kéo dài cho đến nay.
“Người dân Iran đang mắc kẹt giữa sự đàn áp và bạo lực ngày càng gia tăng của chính phủ nước này, với xung đột vũ trang và tình trạng bất an mới phát sinh do các hành động thù địch giữa Iran và Mỹ, Israel,” phần kết luận của báo cáo viết.
Tổng thống Donald Trump đã chính thức chỉ đạo chính phủ Mỹ [rút khỏi] Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc vào năm 2025, cáo buộc cơ quan này bảo vệ những bên vi phạm nhân quyền thay vì thực hiện sứ mệnh của mình.
“Mỹ dưới chính quyền Trump đã chính thức rút khỏi Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc sau những thất bại liên tiếp của hội đồng này trong việc duy trì chính những ‘giá trị’ của mình, khi thúc đẩy luận điệu chống Mỹ và chủ nghĩa bài Do Thái, đồng thời dung túng các chế độ đàn áp, qua đó biến chính những ‘quyền’ mà họ tuyên bố bảo vệ thành trò hề,” một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ nói với The Epoch Times ngày 17/9. “Do đó, chúng tôi không coi những phát hiện trong báo cáo này là đáng tin cậy.”
Các cuộc không kích tại Minab và Lamerd
Các cáo buộc lực lượng Mỹ phạm tội ác chiến tranh bắt nguồn từ một loạt cuộc không kích nhằm vào Trường Tiểu học Shajareh Tayyebeh tại thành phố Minab của Iran ngày 28/2, và Khu liên hợp Văn hóa và Thể thao Shahid Haj Khalil Naimi tại thành phố Lamerd cũng trong ngày hôm đó.
Giới chức địa phương đánh giá rằng 156 người, trong đó có hơn 100 trẻ em, đã thiệt mạng trong các cuộc không kích nhằm vào trường tiểu học ở Minab.
Tháng 5, sau khi nhiều báo cáo truyền thông cho thấy lực lượng Mỹ đứng sau các cuộc không kích nhằm vào trường học ở Minab, Tư lệnh Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), Đô đốc Brad Cooper, nói với Quốc hội rằng cuộc rà soát sơ bộ của đội ngũ ông cho thấy một cuộc không kích nhằm vào trường học “có liên quan” đến một hoạt động quân sự của Mỹ, nhưng không cung cấp thêm nhiều chi tiết.
Mặc dù ghi nhận trường học ở Minab nằm cách một cơ sở quân sự của Iran khoảng 72 mét, các nhà điều tra Liên Hợp Quốc cho biết ngôi trường này có thể được xác định rõ ràng là một cơ sở phi quân sự và được ngăn cách với cơ sở quân sự liền kề bằng một bức tường.
“Hình ảnh vệ tinh của trường học trước cuộc không kích dường như cũng cho thấy những hình người, dễ dàng nhận diện là trẻ em, đang tập trung trong sân trường,” báo cáo của Liên Hợp Quốc cho biết.
Trong phiên điều trần trước Quốc hội hồi tháng 5, ông Cooper nói cuộc rà soát của quân đội Mỹ về cuộc không kích trường học ở Minab sắp hoàn tất, nhưng không thể đưa ra thời điểm cụ thể công bố kết quả. Lầu Năm Góc đến nay vẫn chưa hoàn tất cuộc rà soát.
“Cuộc điều tra của chúng tôi vẫn đang được tiến hành và hiện tại chúng tôi không có gì để công bố,” phát ngôn viên Lầu Năm Góc Joel Valdez nói với The Epoch Times ngày 17/9.
Ông Valdez từ chối bình luận về những phát hiện trong báo cáo của Liên Hợp Quốc.
Giới chức địa phương đánh giá rằng 22 người đã thiệt mạng trong các cuộc không kích riêng biệt nhằm vào khu liên hợp thể thao ở Lamerd ngày 28/2, trong đó có 5 trẻ em.
Khi đánh giá các cuộc không kích nhằm vào khu liên hợp thể thao ở Lamerd, các nhà điều tra Liên Hợp Quốc lưu ý rằng đoạn video cho thấy hai tên lửa riêng biệt đã phát nổ trên không phía trên cơ sở này. Báo cáo cho biết đặc điểm hoạt động của các tên lửa này phù hợp với tên lửa tấn công chính xác do Mỹ sản xuất, vốn được thiết kế để phát nổ phía trên mục tiêu và giải phóng một loạt viên đạn kim loại.
Trước đó, CENTCOM đã phủ nhận trách nhiệm đối với các cuộc không kích tại Lamerd và cho biết những vũ khí nhìn thấy trong các đoạn video hiện có giống với tên lửa hành trình Hoveyzeh của Iran hơn. Báo cáo mới của Liên Hợp Quốc ghi nhận có những phân tích phản bác đánh giá này của quân đội Mỹ.
Nhóm rà soát của Liên Hợp Quốc cho biết các cuộc không kích nhằm vào các địa điểm ở Minab và Lamerd đều có thể cấu thành tội ác chiến tranh do tiến hành các cuộc tấn công không phân biệt, gây tổn hại cho dân thường.
Đáp lại đề nghị bình luận, phát ngôn viên Nhà Trắng Anna Kelly nói rằng Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc “đã không đạt được bất cứ thành tựu nào về nhân quyền, trong khi suốt nhiều thập niên qua liên tục đưa ra những điều vô nghĩa, thiếu nghiêm túc.”
“Bên duy nhất trong cuộc xung đột này đã phạm tội ác chiến tranh là chế độ Iran, vốn đã sát hại hàng nghìn người dân của chính mình, giết hại người Mỹ ở nước ngoài, thực hiện các hành động khủng bố tại Eo biển Hormuz và tiến hành các cuộc tấn công không phân biệt nhằm vào các nước láng giềng trong khu vực.”
Dân biểu Thomas Massie (Cộng hòa-Kentucky) đã viện dẫn cuộc không kích nhằm vào trường học ở Minab hồi đầu tuần khi ông đệ trình [các điều khoản luận tội] Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth. Ông Massie, người đã thất bại trong cuộc bầu cử sơ bộ hồi tháng 5 trước một đối thủ được Tổng thống Trump ủng hộ, từ lâu đã liên tục chỉ trích quyết định của chính quyền tham gia vào cuộc xung đột vũ trang kéo dài với Iran trong năm nay.
Phản ứng của Iran đối với các cuộc biểu tình
Những gì bắt đầu là các cuộc biểu tình kinh tế trên khắp Iran vào cuối tháng 12 đã chuyển thành bạo lực vào đầu tháng 1.
Báo cáo của Liên Hợp Quốc lưu ý rằng mặc dù ban đầu giới chức Iran có cách tiếp cận hòa giải đối với những bất bình về kinh tế của người biểu tình, nhưng cuối cùng họ đã quy các cuộc biểu tình này thành bạo loạn và cho rằng Mỹ, Israel cùng các thế lực nước ngoài khác đang tìm cách làm trầm trọng thêm tình trạng bất ổn và kích động bạo lực.
Mặc dù nhóm rà soát của Liên Hợp Quốc cho biết phần lớn đoạn phim và lời kể của nhân chứng mà họ xem xét cho thấy các cuộc biểu tình diễn ra trong hòa bình, họ cũng thu thập được những báo cáo độc lập và đáng tin cậy “rằng một số người biểu tình đã có hành vi bạo lực tại một số địa điểm.” Nhóm rà soát mô tả các báo cáo về việc một số người đốt một chốt cảnh sát, một người khác sử dụng súng phun lửa tự chế nhằm vào lực lượng an ninh, cùng những trường hợp khác trong đó một số cá nhân dường như ném vật thể hoặc đá các thành viên lực lượng an ninh.
Trong bối cảnh các cuộc biểu tình này, giới chức Iran đã tiến hành cắt các dịch vụ internet và viễn thông trên toàn quốc, đồng thời sử dụng những biện pháp ngày càng bạo lực.
Báo cáo cho biết nhóm rà soát đã xem xét nhiều đoạn video ghi lại cảnh những người ở bên trong hoặc xung quanh các đồn cảnh sát dùng súng trường từ những vị trí trên cao bắn xuống những người trên đường phố bên dưới. Trong những trường hợp khác, lực lượng an ninh được cho là đã đột kích các bệnh viện và bắt giữ những người đến đó để điều trị trong bối cảnh chiến dịch đàn áp biểu tình ngày càng khốc liệt.
Giới chức Iran chính thức đánh giá rằng 3.038 người đã thiệt mạng và khoảng 25.000 người khác bị thương trong các cuộc biểu tình này. Nhóm rà soát của Liên Hợp Quốc thừa nhận không thể độc lập xác minh số liệu thương vong, nhưng “có cơ sở vững chắc để tin rằng con số thực tế về người thiệt mạng và bị thương cao hơn đáng kể.”
Ngoài ra, báo cáo của Liên Hợp Quốc cũng bày tỏ quan ngại về việc áp dụng án tử hình đối với hàng chục người có liên quan đến các cuộc biểu tình. Trong một số trường hợp, các vụ án tương ứng và việc thi hành án diễn ra chỉ trong vòng vài tuần.
“Bằng việc tiến hành các thủ tục tử hình nhanh chóng, vi phạm các bảo đảm về trình tự tố tụng và quyền được xét xử công bằng, hoặc hành quyết những người vì các tội không cấu thành ‘những tội nghiêm trọng nhất’, hoặc cả hai, Iran đã tước đoạt trái pháp luật và tùy tiện quyền sống của ít nhất 58 nam giới,” báo cáo nêu.
Theo Ryan Morgan, The Epoch Times